تحلیل عوامل ژئوپلیتیکی مؤثر بر تکوین مرزهای شرقی و جنوب شرقی ایران

نویسندگان

دانشگاه شیراز

چکیده

اصولاً مرزهای شرقی ایران گرچه به‌ عنوان نمونه‌ای از نخستین خطوط مرزی نو تعیین‌شده در جهان می‌تواند توجه ویژه علاقه‌مندان به مطالعات جغرافیای سیاسی را جلب کند، اما به‌واقع نماینده جلوه‌های ارضی فشارهای سیاسی و یک‌روند طولانی از رقابت‌های ژئوپلیتیکی و جلو و عقب راندن میدان نفوذ، میان دو امپراتوری امپریالیستی روس و بریتانیا و برخورد دو قدرت منطقه‌ای یعنی ایران و هند بریتانیا در قرن نوزدهم و نخستین سال‌های قرن بیستم است که بر روند تدریجی شکل‌گیری جغرافیای سیاسی فلات ایران اثر گذاشت و منجر به تقسیم سرزمین‌های امپراتوری نادری در خراسان بزرگ، سیستان بزرگ و بلوچستان بزرگ و شکل‌گیری مرزهای کنونی ایران در ضلع خاوری گردید. پژوهش حاضر به شیوه توصیفی- تحلیلی و با تکیه ‌بر منابع اسنادی و مطالعات کتابخانه‌ای و با اتخاذ رویکردی تاریخی- جغرافیایی- سیاسی در پی پاسخی به این پرسش کلیدی است که کدام عوامل ژئوپلیتیکی درروند شکل‌گیری و تکوین مرزهای کنونی ایران در ضلع جنوب شرقی نقش مؤثری داشته‌اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که عوامل مختلفی ازجمله فشارهای سیاسی تحمیلی درنتیجه بازی بزرگ، مداخلات تأثیرگذار دولت بریتانیا در جریان حکمیت‌های مرزی، سستی، ناتوانی و عدم آگاهی حاکمان قاجاری نسبت به اصول حقوقی حاکم بر چگونگی تقسیم سرزمین‌ها و تعیین مرزها -که به هنگام شکل‌گیری جغرافیای سیاسی مدرن سرزمین‌های مرزی ایران، بر این مرز و بوم حکومت می‌کرده‌اند- درروند شکل‌گیری تدریجی مرزهای کنونی ایران در این منطقه، نقش مؤثری داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Geopolitical Factors Affecting the Development of Eastern and Southeast Borders of Iran

نویسندگان [English]

  • Ehsan Yari
  • Mahdi Esfandiari
چکیده [English]

Basically, the eastern borders of Iran, though as an example of the first newly-designated frontier lines in the world, can attract attention to those interested in geopolitical studies, but actually represent the territorial effects of political pressures and a long history of geopolitical struggles to backward and forward the scope of influence between the two imperialist empires of Russia and Britain and the collision of the two powers of the region, namely, Iran and India in the 19th century and the first years of the 20th century, that have affected the gradual development of the political geography of the Iranian plateau and led to the division of the lands of the Naderi empire in the Great Khorasan, Great Sistan and Great Baluchistan and the formation of the current Iranian border in the eastern side. The current research is descriptive-analytical and with the use of documentary resources and library studies, and by adopting a historical-geographical-political approach, it makes an attempt to answer this key question: which geopolitical factors have played a significant role in the formation and development of the current borders of Iran on the south-east side? The findings of this study show that various factors, including the political pressure imposed by the great game, the influential interventions of the British government in the course of border guerrillas, the weakness, inability and lack of awareness of the Qajar rulers on the legal principles governing the division of territories and the determination of the boundaries – when the modern political geography of the border territories of Iran was ruling the country, have played a significant role in the gradual formation of the current borders of Iran in this region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Border
  • Imposed borders
  • Great Game
  • Southeast of Iran
  • Geopolitics