قدرت نرم و تأثیر آن بر تحولات ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه علوم تحقیقات

2 استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران

3 عضو هیئت‌علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

چکیده

قدرت نرم و استفاده از ابزارهای مرتبط با آن در سال‌های پس از انقلاب سبب شد تا نفوذ ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران بر اساس تحولات سیاسی و منطقه‌ای افزایش یابد تا آنجا که قدرت‌های منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای به مقابله با این قدرت نرم بپردازند. الهام بخشی انقلاب اسلامی نشان‌دهنده منابع و ابزارهای قدرت نرم که شامل گفتمان اسلامی – شیعی، نفوذ مرجعیت شیعه و فرهنگ راهبردی پایداری و مقاومت می­باشد و توانسته گسترش و نفوذ ژئوپلیتیکی ایران را موجب شود. بر همین اساس هدف پژوهش حاضر بررسی قدرت نرم و تأثیر آن بر تحولات ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران است. تا با بررسی هرکدام از شاخص­های فوق به تأثیر این عوامل بر کشورهای منطقه به‌ویژه یمن، لبنان، عراق و بحرین پرداخته و گسترش ژئوپلیتیکی ایران تبیین نماید. روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی است. گردآوری اطلاعات بر مبنای مطالعات کتابخانه‌ای و اینترنتی صورت گرفته و بحث و یافته­ها عمدتاً به شیوه تحلیل کیفی ارزیابی‌شده است. یافته‌های پژوهش حاضرنشان می­دهد که جمهوری اسلامی ایران دارای منابع متعدد قدرت نرم در سطح داخلی و خارجی بوده و پس از فرایند انقلاب اسلامی، همواره افزایش و بهره‌گیری از قدرت نرم سرلوحه دستگاه سیاست خارجی بوده و ایران با بهره‌گیری از پتانسیل‌های فرهنگی، هنری، علمی و سیاسی خویش به تعامل و ارتباط متقابل با سایر کشورهای جهان به‌ویژه کشورهای اسلامی پرداخته است.

کلیدواژه‌ها


Geopolitics, Islamic Republic of Iran, Soft power, Islamic Revolution.

1)    ابوالفتحی، محمد و پیرمحمدی، سعید (1393) تأثیر مؤلفه‌های قدرت نرم انقلاب اسلامی ایران بر گسترش بیداری اسلامی خاورمیانه، مجله سیاست دفاعی، دوره 1، شماره 86، صص.66-29

2)      اسداللهی، مسعود (1387) از مقاومت تا پیروزی: تاریخچه حزب‌الله لبنان 1361 تا 1379، تهران: مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور.

3)    امیدی، راضیه (1393) مطالعه تطبیقی سیاست خارجی ایران و عربستان در قبال بحرین از سال 1979 تا 2012، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مطالعات منطقه‌ای، تهران: دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه.

4)      بیکی، مهدی (1388) قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی لبنان)، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).

5)    بیل، جیمز (1367) جنگ، انقلاب و روحیه: قدرت ایران در جنگ خلیج‌فارس، بازشناسـی جنبه‌های تجاوز و دفاع، تهران: دبیرخانه کنفرانس بین‌المللی تجاوز و دفاع.

6)      پوراحمدی، حسین (1389) قدرت نرم و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، قم: بوستان کتاب.

7)    پیشگاهی فرد، زهرا؛ قالیباف، محمدباقر؛ پور طاهری، مهدی (1390) جایگاه قدرت نرم در قدرت ملی با تأکید بر جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه راهبرد، دوره 20، شماره 61، صص 37 تا 62.

8)    توتی، حسنعلی و دوست‌محمدی، احمد (1392) تحولات انقلابی بحرین و بررسی راهبردهای سیاست خارجی ایران در قبال آن، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی؛ سال 10، شماره 33، ص 226 -209.

9)      تولایی، محمد (1387) تحلیلی بر گفتمان هیئت حاکمة جدید آمریکـا، تهـران: پژوهشکده مطالعات و تحقیقات بسیج.

10)  جاودانی مقدم، مهدی (1391) ژئوپلیتیک نوین تشیع در خاورمیانه و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه ژئوپلیتیک، دوره 8, شماره 2 (پیاپی 26)، صص.62 -29.

11)   جعفر پور، محمود (1387) قدرت نرم: درآمدی بر جنگ‌های رسانه‌ای و رایانه‌ای، تهران: پژوهشکده مطالعات و تحقیقات بسیج.

12)  جمال‌زاده، ناصر (1391) قدرت نرم انقلاب اسلامی ایران و نظریه صدور فرهنگی انقلاب، فصلنامه پژوهشنامه انقلاب اسلامی، دوره 1،  شماره 4، صص 61 تا 86.

13)   رنجبران، داود (1389) جنگ نرم، تهران: ساحل اندیشه تهران.

14)   سبحانی نیا، محمد (1387) کارکرد دین در زندگی بشر، قم: مؤسسه بوستان کتاب.

15)  سمیعی اصفهانی، علیرضا و فتحی مظفری، عبدالرضا (1391) نقش و جایگاه قدرت نرم در دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال 19، شماره 70، صص. 176- 145.

16)  شجاعی، هادی ، منوچهر محمدی محمدجواد نوروزی (1393) تأثیر انقلاب اسلامی ایران در برجسته شدن موضوع قدرت نرم در روابط بین‌الملل، ماهنامه معرفت، سال 23، شماره 200 ، صص 25 تا 36

17)   شریفیان، جمشید و فراهانی، رحمان (1393) قدرت نرم رهبری و مردم ایران در مدیریت ناآرامی‌ها، امنیت پژوهی، دوره 13، شماره 45، صص.66-43.

18)  صادقی، محمد مسعود (1393) مؤلفه‌های دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، تهران: مرکز مطالعات فرهنگی- بین‌المللی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی.

19)  قربی، سید محمدجواد (1394) مؤلفه‌های الهام بخشی و قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جهان اسلام: مطالعه سیاست‌های کلی برنامه ششم توسعه، مقاله 5، دوره 5، شماره 16، صص.116-85.

20)  کوشکی، محمدصادق؛ حسینی، سید محمود؛ قادری، محمد (1393) چشم‌اندازی بر تأثیرات مؤلفه‌های قدرت نرم انقلاب اسلامی ایران بر بیداری اسلامی بحرین، مجله مطالعات انقلاب اسلامی،دوره14،  شماره 39، صص.100-81.

21)   گلشن پژوه، محمود رضا (1387) جمهوری اسلامی و قدرت نرم، تهران : معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی

22)   متقی زاده، زینب (1384) جغرافیای سیاسی شیعیان منطقه خلیج‌فارس، قم: مؤسسه شیعه شناسی.

23)  موسوی جشنی، سید صدرالدین (1393) الگوی تحلیلی قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جهان اسلام، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام ، مقاله 6، دوره1، شماره 1، صص. 178-147.

24)   نظری، علی‌اشرف (1390) فرهنگ، هویت و تمدن از چشم‌انداز ایران فرهنگی، تهران: انتشارات تمدن ایرانی

25)   هادیان، ناصر و احدی، افسانه (1388) جایگاه مفهومی دیپلماسی عمومی، فصلنامه روابط خارجی، دوره 1، شماره 3، صص 85 تا 117

26)  یزدانی، عنایت الله و رویا نژاد زندیه (1392)، کاربست دیپلماسی عمومی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در چهارچوب اصول و ارزش‌های انقلاب اسلامی، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، دوره دوم،‌ تابستان،‌ شماره7. صص 29 تا 46

27)  حجازی، سید حسین (1391) ظرفیت‌های قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در مقابله با تهدیدات نرم آمریکا«فصلنامه رهنامه سیاست‌گذاری. سال سوم، شماره 1، صص 29 تا 45

28)   دکمجیان، هرایر (1377) اسلام در انقلاب جنبش‌های در جهان عرب. ترجمه‌ی حمید احمدی، تهران: انتشارت کیهان

29)   کمالی سرپلی، عبدالقادر( 1388)، سیرتاریخی پیدایش حوزه های علمیه ، تهران: انتشارات سخن تاریخ.

30)  عسگری، محمود و آقاجانی، احمد (1391)، عوامل ویژگیهـای سیاسـت دفـاعی جمهـوری اسـلامی ایران، نامه ی دفاع، مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی، شماره ی 30. صص 54 تا 77

31)  جمالی، جواد(1389)، تأثیرسنجیِ قدرت نرم انقلاب اسلامی ایران بر  انقلابهای عربی ،فصلنامه عملیات روانی. سال هفتم، بهار و زمستان، شماره 82.صص 21 تا 42

32)  زهره کاشانی، علی اکبر(1388)، تاریخ حوزه علمیه قم از تأسیس تا سده چهارم (تحلیلی بر زمینه ها و عوامل پیدایش و شکوفایی) ، فصلنامه تربیت اسلامی. سال چهارم، شماره 8.صص 50 تا 70

33)  دادفر، سجاد( 1389)، تحول و دگردیسی در نمای جامعه شناختی شیعیان عراق در قرن بیستم، فصلنامه شیعه شناسی. سال هشتم، زمستان، شماره 23.صص 35 تا 49

34)   محمدی، محمد مهدی (1389)، قدرت نرم و امنیت فرهنگی، فصلنامه سیاسی راهبردی، سال دوم، شماره 5و 6، صص 61 تا 85

35)  ترابی،  قاسم و رضایی،  علیرضا(1390)، فرهنگ راهبردی جمهوری اسلامی ایران: زمینه های ایجابی ، شاخص های اساسی، مطالعات راهبردی، سال14، شماره4، پیاپی54 ، ص135-162.

 

 

36)  Lukes, Steven. (2007) Power and the Battle for Hearts and Minds: On the Bluntness of Soft Power, in Felix Berenskoetter and M. J. Williams (Eds.), Power in World Politics, London and New York: Routledge.

37)  Nye, Joseph. (2010) The Future of Soft Power in US Foreign Policy, in Inderjeet Parmar and Michael Cox (Eds.), Soft Power and US Foreign Policy: Theoretical, Historical and Contemporary Perspectives, London and New York: Routledge.