تحلیل ملاحظات امنیتی آمایش سرزمین در مناطق مرزی و نقش آن در توسعه‌یافتگی (موردمطالعه: استان مرزی ایلام)

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی

چکیده

توسعه مناطق مرزی به‌عنوان مناطقی که حدود قانونی و قلمرو قدرت کشورها را مشخص می‌سازند از اهمیت بالایی برخوردار است. در این راستا پژوهش حاضر باهدف شناخت ملاحظات اقتصادی، اجتماعی، محیطی و سیاسی- امنیتی در استان مرزی ایلام و نقش آن در میزان توسعه‌یافتگی انجام‌گرفته است. این پژوهش بر اساس هدف کاربردی و بر اساس روش توصیفی- تحلیلی می‌باشد. برای بررسی تهدیدات اقتصادی، اجتماعی – فرهنگی، سیاسی و نظامی – امنیتی از واکاوی داده‌ها و اسناد تاریخی بهره گرفته‌شده و با استفاده از نرم‌افزار Arc GIS نقشه‌های فضایی و سطح‌بندی تهیه‌ شده است. ابتدا مهم‌ترین نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای بخش‌های آمایشی استان ایلام شناسایی و سپس جهت شناخت وضعیت توسعه در سطح شهرستان‌های استان ایلام از تکنیک چند معیاره تاپسیس و روش وزن دهی آنتروپی بهره گرفته ‌شده است. نتایج نشان می‌دهد به لحاظ سطوح توسعه، شهرستان‌های شیروان و چرداول و مهران جزو شهرستان‌های برخوردار، شهرستان‌های دره شهر، ایلام و دهلران در سطح نیمه برخوردار و شهرستان‌های ایوان، ملکشاهی و آبدانان در سطح محروم از توسعه قرارگرفته‌اند. از مهم‌ترین راهبردهای کلیدی برای توسعه استان می‌توان به راهبردهای رونق‌بخش تجاری- بازرگانی با شناخت بازارهای هدف بالفعل و بالقوه و بهره‌گیری از ظرفیت‌های ایجادشده و ایجاد تقویت و توسعه زیرساخت‌ها در سطح استان اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Analysis of Security Considerations of Land Use in Border Regions and Their Role in Development (Case study: Ilam Border Province)

نویسندگان [English]

  • Mazhar Ahmadi
  • Ehsan Alipouri
  • Abbas Alipour
PhD Candidate in Geography and Urban Planning, Kharazmi University
چکیده [English]

The development of border areas as the areas that determine the legal and territorial authority of countries is of great importance. In this regard, the present study was conducted aiming at identifying economic, social, environmental and political-security considerations and their role in developmental level in Ilam border province. In terms of its objectives this study is of an applied research type and in terms of method it is considered as a descriptive-analytical study. To examine the economic, social, cultural, political and military-security threats the data mining and historical documents analysis have been employed and ArcGIS software has been employed for developing spatial and level mapping. At first, the most important strengths, weaknesses, opportunities and threats of the Ilam province were identified. Then, to identify the developmental status at the level of cities of Ilam province, the multi-criteria Topsis technique and the entropy weighting method were employed. The results show that in terms of developmental levels, the cities of Shirvan and Chardavol and Mehran are among the privileged cities, the cities of Dareh Shahr, Ilam and Dehloran are semi-privileged, and the cities of Ivan, Malekshahi and Abdanan are at the underprivileged level. Among the key strategies for developing the province, the trade-commercial prosperity strategies can be mentioned via identifying actual and potential target markets, utilizing the created capacities, and building, strengthening and developing infrastructure in the province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • land use
  • Security considerations
  • Border Regions
  • development
  • Ilam Province
1)      آسایش، حسن (1375) اصول و روش‌های برنامه‌ریزی ناحیه‌ای، تهران : انتشارات دانشگاه پیام نور.
2)      پرنیان، حاتم؛ زیاری، کرامت الله؛ میره‌ای، محمد؛ مدیری، مهدی (1396). استراتژی‌های توسعه مناطق مرزی با رویکرد آمایش سرزمین (ناحیه مطالعاتی: ارومیه-سلماس)، فصلنامه اطلاعات جغرافیایی سپهر، دوره 26، شمار 104، صص184-173.
3)      پور موسوی، سید موسی (1386). ملاحظات دفاعی- امنیتی در آمایش سرزمینی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه راهبردی- دفاعی، سال 5، شماره 15، صص 23-1.
4)      رزقانی، هادی و اعظمی، هادی (1390) تحلیل ملاحظات نظامی- امنیتی در آمایش و مکان گزینی مراکز و استقرارهای نظامی با تأکید بر استان خراسان رضوی، فصلنامه برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره 15، شماره 2، صص 161-141.
5)      شوهانی، نادر؛ نیک‌سرشت، مهدی؛ تردست، زهرا (1397). بررسی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر ارتقاء امنیت پایدار مناطق مرزی ایلام، فصلنامه علوم فنون مرزی، سال 9، شماره 2، صص 30-1.
6)      ضرابی، اصغر؛ تبریزی،نازنین (1390). تعیین سطح توسعه یافتگی شهرستان­های استان مازندران - رویکرد تحلیل عاملی ، فصلنامه آمایش محیط، دوره4، شماره 12، صص77-63.
7)      طحانی، غلام‌رضا (1393). بررسی نقش آمایش سرزمین در امنیت جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علم و فنون نظامی، سال دهم، شماره 27.
8)      عندلیب، علیرضا (1380) نظریه پایه و اصول آمایش مناطق مرزی، تهران : انتشارات دانشکده فرماندهی ستاد سپاه.
9)       عندلیب، علیرضا و جوانشیری، مژده (1395) آمایش مناطق مرزی و تدوین راهبردهای توسعه در منطقه مرزی تایباد، فصلنامه علوم جغرافیایی، دوره12، شماره 25، صص 120-100.
10)   عندلیب، علیرضا و مطوف شریف (1388) توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران، مجله باغ نظر، سال 6، شماره 12، صص 76-57.
11)   کالینگورس، بری (وی)(1387) برنامه‌ریزی بریتانیایی: پنجاه سال سیاست‌گذاری شهری و منطقه‌ای، ترجمه: عارف اقوامی مقدم، تهران: انتشارات آذرخش.
12)   محمد پور فیلشور، علی (1381) بازگشایی مرزها و تأثیر آن بر مناطق مرزی؛ مورد: باجگیران در مرز ایران و ترکمنستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس.
13)   محمودی، علی (1384) ساختار مبادلات بازارچه‌های مرزی و نقش آن در بازرگانی و اقتصاد مناطق مرزنشین، تهران : موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی.
14)   مختاری هشی، حسین؛ مؤمنی، مهدی؛ باقری، مهرداد (1396). تدوین راهبردهای آمایش مناطق مرزی؛ مطالعه موردی مرزهای شرقی کشور، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، دوره29، شماره3، صص 254-237.
15)   معین، محمد (1371) فرهنگ لغات معین، تهران: انتشارات امیرکبیر.
16)   موسوی،میرنجف؛ رحیمی،مارال (1396). تبیین نقش اسکان جمعیت در تحقق توسعة پایدار مناطق مرزی مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی، اطلاعات جغرافیایی سپهر ،دوره26، شماره101،صص23-5.
17)   رهنمایی، محمدتقی(1381). آمایش سرزمین و کاربردهای دفاعی، مجموعه مقالات آمایش و دفاع سرزمینی، تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین(ع).
18)  Glassner, Martin. & Fahrer, Chuck (2004) Political Geography, 3rd Edition, New York: John Wiley.
19)  Chandoevwit, worawan. & yongyuth, chalamwong. & srawooth, paitoonpong. (2004) Thailand crossborder economy, Thailand Development resource institute.