تحلیل ملاحظات امنیتی آمایش سرزمین در مناطق مرزی و نقش آن در توسعه‌یافتگی (موردمطالعه: استان مرزی ایلام)

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسندگان

دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی

چکیده

توسعه مناطق مرزی به‌عنوان مناطقی که حدود قانونی و قلمرو قدرت کشورها را مشخص می‌سازند از اهمیت بالایی برخوردار است. در این راستا پژوهش حاضر باهدف شناخت ملاحظات اقتصادی، اجتماعی، محیطی و سیاسی- امنیتی در استان مرزی ایلام و نقش آن در میزان توسعه‌یافتگی انجام‌گرفته است. این پژوهش بر اساس هدف کاربردی و بر اساس روش توصیفی- تحلیلی می‌باشد. برای بررسی تهدیدات اقتصادی، اجتماعی – فرهنگی، سیاسی و نظامی – امنیتی از واکاوی داده‌ها و اسناد تاریخی بهره گرفته‌شده و با استفاده از نرم‌افزار Arc GIS نقشه‌های فضایی و سطح‌بندی تهیه‌ شده است. ابتدا مهم‌ترین نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای بخش‌های آمایشی استان ایلام شناسایی و سپس جهت شناخت وضعیت توسعه در سطح شهرستان‌های استان ایلام از تکنیک چند معیاره تاپسیس و روش وزن دهی آنتروپی بهره گرفته ‌شده است. نتایج نشان می‌دهد به لحاظ سطوح توسعه، شهرستان‌های شیروان و چرداول و مهران جزو شهرستان‌های برخوردار، شهرستان‌های دره شهر، ایلام و دهلران در سطح نیمه برخوردار و شهرستان‌های ایوان، ملکشاهی و آبدانان در سطح محروم از توسعه قرارگرفته‌اند. از مهم‌ترین راهبردهای کلیدی برای توسعه استان می‌توان به راهبردهای رونق‌بخش تجاری- بازرگانی با شناخت بازارهای هدف بالفعل و بالقوه و بهره‌گیری از ظرفیت‌های ایجادشده و ایجاد تقویت و توسعه زیرساخت‌ها در سطح استان اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


1)      آسایش، حسن (1375) اصول و روش‌های برنامه‌ریزی ناحیه‌ای، تهران : انتشارات دانشگاه پیام نور.

2)      پرنیان، حاتم؛ زیاری، کرامت الله؛ میره‌ای، محمد؛ مدیری، مهدی (1396). استراتژی‌های توسعه مناطق مرزی با رویکرد آمایش سرزمین (ناحیه مطالعاتی: ارومیه-سلماس)، فصلنامه اطلاعات جغرافیایی سپهر، دوره 26، شمار 104، صص184-173.

3)      پور موسوی، سید موسی (1386). ملاحظات دفاعی- امنیتی در آمایش سرزمینی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه راهبردی- دفاعی، سال 5، شماره 15، صص 23-1.

4)      رزقانی، هادی و اعظمی، هادی (1390) تحلیل ملاحظات نظامی- امنیتی در آمایش و مکان گزینی مراکز و استقرارهای نظامی با تأکید بر استان خراسان رضوی، فصلنامه برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره 15، شماره 2، صص 161-141.

5)      شوهانی، نادر؛ نیک‌سرشت، مهدی؛ تردست، زهرا (1397). بررسی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر ارتقاء امنیت پایدار مناطق مرزی ایلام، فصلنامه علوم فنون مرزی، سال 9، شماره 2، صص 30-1.

6)      ضرابی، اصغر؛ تبریزی،نازنین (1390). تعیین سطح توسعه یافتگی شهرستان­های استان مازندران - رویکرد تحلیل عاملی ، فصلنامه آمایش محیط، دوره4، شماره 12، صص77-63.

7)      طحانی، غلام‌رضا (1393). بررسی نقش آمایش سرزمین در امنیت جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علم و فنون نظامی، سال دهم، شماره 27.

8)      عندلیب، علیرضا (1380) نظریه پایه و اصول آمایش مناطق مرزی، تهران : انتشارات دانشکده فرماندهی ستاد سپاه.

9)       عندلیب، علیرضا و جوانشیری، مژده (1395) آمایش مناطق مرزی و تدوین راهبردهای توسعه در منطقه مرزی تایباد، فصلنامه علوم جغرافیایی، دوره12، شماره 25، صص 120-100.

10)   عندلیب، علیرضا و مطوف شریف (1388) توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران، مجله باغ نظر، سال 6، شماره 12، صص 76-57.

11)   کالینگورس، بری (وی)(1387) برنامه‌ریزی بریتانیایی: پنجاه سال سیاست‌گذاری شهری و منطقه‌ای، ترجمه: عارف اقوامی مقدم، تهران: انتشارات آذرخش.

12)   محمد پور فیلشور، علی (1381) بازگشایی مرزها و تأثیر آن بر مناطق مرزی؛ مورد: باجگیران در مرز ایران و ترکمنستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس.

13)   محمودی، علی (1384) ساختار مبادلات بازارچه‌های مرزی و نقش آن در بازرگانی و اقتصاد مناطق مرزنشین، تهران : موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی.

14)   مختاری هشی، حسین؛ مؤمنی، مهدی؛ باقری، مهرداد (1396). تدوین راهبردهای آمایش مناطق مرزی؛ مطالعه موردی مرزهای شرقی کشور، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، دوره29، شماره3، صص 254-237.

15)   معین، محمد (1371) فرهنگ لغات معین، تهران: انتشارات امیرکبیر.

16)   موسوی،میرنجف؛ رحیمی،مارال (1396). تبیین نقش اسکان جمعیت در تحقق توسعة پایدار مناطق مرزی مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی، اطلاعات جغرافیایی سپهر ،دوره26، شماره101،صص23-5.

17)   رهنمایی، محمدتقی(1381). آمایش سرزمین و کاربردهای دفاعی، مجموعه مقالات آمایش و دفاع سرزمینی، تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین(ع).

18)  Glassner, Martin. & Fahrer, Chuck (2004) Political Geography, 3rd Edition, New York: John Wiley.

19)  Chandoevwit, worawan. & yongyuth, chalamwong. & srawooth, paitoonpong. (2004) Thailand crossborder economy, Thailand Development resource institute.