بررسی روند سیاست‌گذاری‌های جمعیت در آمایش مناطق مرزی استان کرمانشاه (1365 تا 1395)

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسندگان

دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه ارومیه

چکیده

بررسی‌ها و مطالعات جغرافیای جمعیت، به علت پرداختن به موضوع جمعیت با دید جغرافیایی، از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. یکی از نواحی حساس و مهم در کشورها نواحی مرزی می‌باشد که بحث تحولات جمعیتی در آن‌ها به دلیل نقش پررنگ جمعیت پایدار جهت رشد و شکوفایی منطقه و بالا رفتن امنیت در این نواحی از ضرورت خاصی برخوردار است. در این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی و استفاده ازنظرات کارشناسان و همچنین تجربیات برنامه‌های عمرانی پنج‌ساله بعد از انقلاب و استفاده از نتایج سرشماری‌های سی سال گذشته (1365-1395) به بررسی تحولات جمعیتی و نرخ رشد، جمعیت کل، جمعیت نقاط شهری و نقاط روستایی پرداخته است. سپس با استفاده از مدل ANP مهم‌ترین سیاست‌های مؤثر بر تحولات جمعیت در مناطق مرزی شناسایی‌شده، نتایج تحقیق نشان داد که عوامل اقتصادی بیشترین تأثیر را بر ثبات جمعیتی در مناطق مورد مطالعه دارد. و در آخر پیشنهادهایی جهت بهبود وضعیت جمعیت در نواحی مرزی استان کرمانشاه ارائه گردیده است.

کلیدواژه‌ها


1)    ابراهیم‌زاده، عیسی؛ موسوی، میر نجف؛ کاظمی راد، شمس الله (1391) تحلیل فضایی نابرابری‌های منطقه‌ای میان مناطق مرزی و مرکزی ایران، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 8، شماره 1، صص.235-214.

2)    بخشی دستجردی، رسول(1389)؛ "بررسی تاثیر جمعیت بر رشد اقتصادی در چارچوب الگوی رشد بهینه در اقتصاد ایران(1350-1386) کاربردی از الگوریتم ژنتیک "؛ تحقیقات اقتصادی، شماره 94، صص 22-1.

3)    پوراحمد، احمد و سلطانی، نبی‌الله (1379) اثر تحولات جمعیت روستایی شهرستان بهار طی سال‌های 75-1355 بر ساختارهای فضایی- مکانی ناحیه، پژوهش‌های جغرافیائی، شماره 38، صص.96-85.

4)      توفیق، فیروز؛ (1394) "آمایش سرزمین: تجربه جهانی و انطباق آن با وضع ایران"مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری، تهران.

5)      خبرگزاری دنیای اقتصاد؛ شماره روزنامه: ۴۱۸۶ ، تاریخ چاپ: ۱۳۹۶/۰۸/۱۴ ، شماره خبر: ۳۳۰۹۸۱۷

6)      خنیفر، حسن (1389) درآمدی نو بر مفهوم آمایش سرزمین و کاربردهای آن در ایران، فصلنامه آمایش سرزمین، سال 2، شماره 2، صص. 26-5.

7)    رحمانی، بیژن؛ آقامیری، حمیده سادات(1392): "جمعیت روستایی، وزن ژئوپلیتیک و کلان شهرتهران، (فرصت­ها، چالش­ها) مطالعه موردی: دهستان سولقان"، فصلنامه آمایش محیط؛ دوره 6، شماره 23، صص 149- 166

8)    زمانی، فریبا (1388) اهمیت جمعیت‌شناسی در برنامه‌ریزی‌های آمایش سرزمین با تأکید بر مطالعه مهاجرت‌های استانی، فصلنامه جمعیت، شماره 70/69، صص. 132-107.

9)      شجاعی، جواد (1392) سیاست‌های آمایش جمعیت، فصلنامه جمعیت، شماره 86-85، صص.42-21.

10)   شکویی، حسین( 1388)؛ "اندیشه­های نو در فلسفه جغرافیا (جلد اول،) تهران، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی".

11)  عزتی، نصرالله؛ حیدری پور، اسفندیار؛ اقبالی، ناصر (1390) نقش و جایگاه آمایش مناطق مرزی در نظام برنامه‌ریزی (مطالعه موردی: مناطق مرزی ایران)، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال 3، شماره 4، صص197-179.

12)   عندلیب، مطوف و علیرضا، شریف (1388) توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران؛ باغ نظر، سال 6، شماره12، صص.57 -7.

13)  فرجی سبکبار، حسینعلی (1393) الگوسازی روندهای فضایی جمعیت روستایی بر اساس میانگین متحرک فضایی، پژوهش‌های روستایی، دوره 5 شماره 1، صص.157-137.

14)  قادری حاجت، مصطفی؛ عبدی، عرفان؛ جلیلی پروانه، زهرا؛ باقری سرنجیانه، ناصر (1389) تبیین نقش بازارچه‌های مرزی در امنیت و توسعه پایدار نواحی پیرامون (مطالعه موردی: بازارچه‌های مرزی استان خراسان جنوبی)، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 6، شماره 3، صص.151-121.

15)  قنبری، ابوالفضل و سرداری، ایوب (1394)، استراتژی‌های آمایش مناطق مرزی با تأکید بر امنیت و راهکارهای اجرای آن با استفاده از مدل SWOT-AHP، فصلنامه دانش انتظامی آذربایجان شرقی، سال 5، شماره 1، صص.108-93.

16)  لایحه برنامه اول، دوم، سوم، چهارم، توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، انتشارات وزارت برنامه‌وبودجه (سابق)، و مرکز آمار ایران.

17)  محمدی یگانه، مهدیزاده، مهدی‌زاده، چراغی؛ بهروز، عصمت، عفت، مهدی (1391)؛ «ارزیابی اثرات اقتصادی بازارچة مرزی مهران بر توسعة نواحی روستایی (مورد: دهستان محسن آباد)»؛ نشریة تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال دوازدهم، شمارة 25، تابستان 1391، صص 96-79.

18)   مرکز آمار ایران، سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395.

19)  مستندات برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، مدل‌های کلان و الگوی پیش‌بینی تحولات جمعیتی مورداستفاده در تدوین برنامه دوم، سازمان برنامه‌وبودجه (سابق)، سال 1372.

20)  مستندات برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، جلد سوم، روند گذشته، جاری و آینده‌نگری ده‌ساله جمعیت ایران، سازمان برنامه‌وبودجه (سابق)، سال 1377. 

21)  مشفق، محمود و حسینی، قربان (1391) تحلیلی بر جمعیت شناختی مناطق مرزی و اثرات آن بر امنیت پایدار، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش‌ها و رهیافت‌ها.

22)  مشفق، محمود؛ حسینی، قربان؛ خانی، سعید؛ قهرمانی، علیرضا (1394) مقایسه ویژگی‌های جمعیتی مناطق مرزی و غیر مرزی و تبعات امنیتی آن، پژوهش‌نامه مطالعات مرزی،  دوره3، شماره 8، صص 154-121.

23)  موسوی، میر نجف و رحیمی، مارال (1394) دومین همایش ملی افق‌های نوین در توانمندسازی و توسعه پایدار معماری، عمران، گردشگری، انرژی و محیط‌زیست شهری و روستایی.

24)  موسوی، میر نجف؛ رحیمی، مارال (1396) تبیین نقش اسکان جمعیت در تحقق توسعه پایدار مناطق مرزی (مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی)، فصلنامه اطلاعات جغرافیایی سپهر، دوره 26، شماره 101، صص23-5.

25)  موسوی، میر نجف؛ ویسیان، محمد؛ خلیفی پور، حکیمه (1394) اولویت‌بندی راهبردهای امنیت پایدار در آمایش مناطق مرزی (مطالعه موردی: استان کردستان)، مجله جغرافیای سیاسی، سال 1، شماره 2، صص.79-55.

26)  مولائی هشجین، نصرالله (1386) الگوی توزیع فضایی جمعیت در جنوب غربی دریای خزر 1400-1345، پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 59، صص. 19-1.

27)   یاسوری، مجید (1389) بررسی روند توزیع جغرافیایی جمعیت ایران، آینده‌نگری، مشکلات و راهبردها، فصل‌نامه جمعیت، شماره 73-72، صص.23-2.