نقش بازارچه‌های مرزی در توسعه اقتصادی مناطق مرزی (مطالعه موردی: بازارچه مرزی قاسم رش در شهرستان سردشت)

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسندگان

استادیار جغرافیا دانشگاه علوم انتظامی امین

چکیده

یکی از مهم‌ترین عوامل توسعه اقتصادی تأثیرگذار بر امنیت عمومی شهرستان مرزی سردشت ایجاد بازارچه‌های مرزی در طی سال‌های اخیر بوده است، اساس ایجاد بازارچه‌های مرزی آن است که دست آورده‌ای آن به مرزنشینان تعلق گیرد و علاوه بر تأمین سطح مطلوب اشتغال در مناطق مرزی، ایجاد مزیت‌های نسبی در تولید فعالیت‌های بازرگانی در دو سوی مرزها را در پی داشته باشد. پژوهش حاضر ازنظر هدف کاربردی و ازنظر روش و ماهیت توصیفی- پیمایشی می‌باشد. جامعه آماری شامل مسئولان و خبرگان سیاسی، امنیتی، نظامی، انتظامی، قضایی، مرزی و مرزبانان سردشت به تعداد 85 نفر که کلیه آن‌ها نیز به‌عنوان نمونه آماری در نظر گرفته شدند با توجه به آمار جمعیتی شهرستان سردشت که بالغ‌بر 118845 بر اساس آمارنامه سال 1395 می‌باشد با استفاده از روش کوکران حدود 78/321 پرسشنامه موردنیاز بود که برای نتیجه‌گیری بهتر، تعداد پرسشنامه‌ها به تعداد 340 عدد پرسشنامه افزایش یافت. همچنین، پایایی پرسشنامه با استفاده از روش آلفای کرونباخ 786/0 درصد است که گویای پایایی بالای ابزار پژوهش می‌باشد. یافته‌ها نشان داد که بین توسعه بازارچه مرزی قاسم رش و معیارهای توسعه اقتصادی منطقه رابطه معنی‌داری وجود دارد. همچنین یافته‌ها نشان داد که میان مؤلفه‌های توسعه اقتصادی منطقه مرزی سردشت و توسعه بازارچه مرزی قاسم رش رابطه مستقیمی وجود دارد و بیشترین همبستگی بازارچه مرزی قاسم رش با توسعه اقتصادی به ترتیب اولویت سه رتبه‌ای شامل اشتغال، افزایش امنیت و رفاه منطقه‌ای می‌باشد. بازارچه‌های مرزی بر توسعه اقتصادی، اشتغال‌زایی مستقیم و غیرمستقیم در منطقه، افزایش سطح رفاه عمومی و بالا رفتن درآمد، کاهش مهاجرت از روستاهای مرزی به شهر سردشت و جلوگیری از تخلیه روستاها، کاهش تجارت غیرقانونی و قاچاق کالا و در نهایت افزایش تولیدات در سطح استان و شهرستان جهت صادرات به آن‌طرف مرز در شهرستان سردشت تأثیر دارند. سه اولویت اول طبق بررسی‌های میدانی شامل اشتغال‌زایی، افزایش امنیت و توسعه رفاه منطقه‌ای می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


1)    ابراهیم‌زاده، عیسی و مریم رضایی (۱۳۹۱). نقش بازارچه‌های مرزی در توسعه امنیت نمونه موردی: بازارچه مرزی مهران، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش‌ها و رهیافت‌ها، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

2)    ارمغان، سیمین (1391) بررسی چالش‌های اقتصادی قاچاق کالا و ارز در مناطق مرزی، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش ها و رهیافت ها. زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

3)      پاپلی یزدی، محمدحسین و محمد امیرابراهیمی (1386). توسعه روستایی با تأکید بر جامعه روستایی. تهران: نشر نی

4)    پاشا زاده، اصغر و زهرا خداکرمی (۱۳۹۱) نقش بازارچه‌های مرزی در امنیت اقتصادی مناطق مرزی (مطالعه موردی: بازارچه مرزی شهرستان بیله سوار)، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش‌ها و رهیافت‌ها، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

5)      پژویان، جمشید و مداح، مجید (1385) بررسی اقتصادی قاچاق در ایران، فصلنامه پژوهش‌نامه اقتصادی، سال 6، شماره 20، صص. 45-32

6)    حافظ نیا، محمدرضا (1381) طرح تحقیقاتی ارزیابی وضعیت بازارچه‌های مشترک مرزی سیستان و بلوچستان در قالب برنامه‌های توسعه کشور حوزه معاونت پژوهشی دانشگاه سیستان و بلوچستان.

7)    رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و پاپلی یزدی،محمدحسین و عبدی،عرفان (1387) تحلیلی بر نقش و عملکرد بازارچه‌های مرزی، گزارش معاونت برنامه‌ریزی و بررسی‌های اقتصادی وزارت بازرگانی، دفتر مطالعات اقتصادی گروه تجارت خارجی.

8)      سازمان بازرگانی استان کردستان (1387) وضعیت بازارچه‌های مرزی استان. معاونت بازرگانی خارجی.

9)      شایان، حمید (1383) تنگناهای توسعه در استان‌های مرزی. فصلنامه پژوهش‌های جغرافیایی، سال 36، شماره 1، صص.80-71

10)   طالب، مهدی (1384) مبانی برنامه‌ریزی توسعه منطقه‌ای، تهران: انتشارات سازمان برنامه‌وبودجه.

11)   عندلیب، علیرضا (1380) جامعه‌شناسی روستایی: ابعاد تغییر و توسعه در جامعه روستایی ایران، چاپ اول. تهران : انتشارات دانشگاه تهران.

12)   عندلیب، محمدرضا (1380) نظریه پایه و اصول آمایش مرزی ج.ا.ایران، تهران: انتشارات دوره عالی جنگ

13)  قادری، رضا (1391). نقش بازارچه‌های مرزی در توسعه فضایی کالبدی مناطق مرزی، پژوهش موردی: بازارچه‌های مرزی تمرچین پیرانشهر (پایان‌نامه کارشناسی)، دانشگاه علوم انتظامی امین.

14)  قانون مقررات صادرات و واردات و آئین‌نامه اجرایی آن (1371). اداره کل مقررات صادرات و واردات وزارت بازرگانی کشور. انتشارات چاپ و نشر بازرگانی.تهران

15)  قانون مقررات صادرات و واردات و آئین‌نامه اجرایی آن (1389). اداره کل مقررات صادرات و واردات وزارت بازرگانی کشور. انتشارات چاپ و نشر بازرگانی.. تهران

16)   قانون مقررات صادرات و واردات و آئین‌نامه اجرایی آن (1390). اداره کل مقررات صادرات و واردات وزارت بازرگانی کشور،تهران: انتشارات چاپ و نشر بازرگانی.

17)  کهنه پوشی، سید هادی (۱۳۹۱). بررسی اثرات اقتصادی قاچاق کالا بر شهرهای مرزی مطالعه موردی؛ شهر مریوان، استان کردستان. همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش‌ها و رهیافت‌ها، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

18)   مرکز آمار ایران (1389). واحد داده‌ها و اطلاعات. واحد آمار و اطلاعات گمرک استان آذربایجان غربی

19)   وزارت بازرگانی (1380). بررسی روند تشکیل بازارچه‌های مشترک مرزی و تحلیل وضعیت فعلی آن‌ها، گزارش منتشرنشده کمیته فنی ستاد تنظیم اقتصادی، تهران.

20)  Chandoevwit, W. (2004) Thailands Cross Border Economy A case study of Kaeoand Chiangrai, Thailand Development Resource Institute.

21)  Figueroa, Adolfo (2007) Social exclusion and rural under development. Department of Economics Catholic. University of Peru. Lima.

22)  Neibuhr, Annekatrin. & Silvia, Stiller. (2004) International Effects in Border Regions, Hamburg Institute of International Economics.

23)  Phangaphanga, Clement. (2007) Integrating Rural Development and Export Trade. Government of Malawi. Ministry of Industry. Trade and Private Sector development.