بررسی پتانسیل‌های اکوتوریسمی مناطق مرزی با استفاده ازGIS و MCDM (مطالعه موردی: شهرستان مرزی پاوه)

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

چکیده

اکوتوریسم به ارائه جاذبه‌های گردشگری و معرفی چشم‌اندازهای طبیعی به گردشگران با حفظ هویت مکانی آن‌ها می‌پردازد. لازمه اجتناب از پیامدهای نامطلوب گردشگری شناخت ویژگی‌های مؤثر در گردشگری طبیعت در هر منطقه و برنامه‌ریزی متناسب با ویژگی‌های آن منطقه است. شهرستان مرزی پاوه به علت وجود میراث‌های طبیعی، دارا بودن پدیده‌های جذاب ژئومورفولوژیکی، ویژگی‌های متنوع اقلیمی، چشم‌اندازهای بی‌نظیر و شرایط منحصربه‌فرد اکولوژیکی دارای پتانسیل مناسبی جهت توسعه اکوتوریسم می‌باشد. برای شناسایی نواحی مستعد توسعه اکوتوریسم، برای هر یک از معیارهای مختلف شامل معیارهای محیط‌زیستی، اقتصادی و اجتماعی، فیزیکی، زیر معیارها با توجه به مطالعات کتابخانه‌ای و وضعیت شهرستان پاوه تعیین شد و هر یک از زیر معیارها پس از رقومی سازی در محیط نرم‌افزار Arc GIS مورد پردازش قرار گرفتند. وزن دهی و اهمیت نسبی هریک از لایه‌های اطلاعاتی نسبت به یکدیگر از طریق تحلیل سلسله مراتبی انجام شد. سپس لایه‌ها با استفاده از تکنیک ترکیب خطی وزنی (WLC) با وزن‌های مختص به خود در محیط GIS تلفیق شدند. نتایج نشان می‌دهد که از بین معیارهای انتخاب‌شده برای پهنه‌بندی اکوتوریسم شهرستان مرزی پاوه، معیارهای راه‌های مواصلاتی و شیب به ترتیب با امتیازهای 254/0 و 126/0 بیشترین وزن را دارند. معیار دما با امتیاز 0103/0 کمترین وزن را دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of the Ecotourism Potential of Border Areas Using GIS and MCDM (Case Study: Paveh Border City)

نویسندگان [English]

  • Shahrbanou Golchoubi Diva
  • Esmaeil Salehi
چکیده [English]

Ecotourism offers tourist attractions and the introduction of natural landscapes for tourists by preserving their spatial identity. In order to avoid the adverse consequences of tourism, it is necessary to recognize the characteristics that affect the tourism of nature in each region and to plan accordingly to the characteristics of that area. The Paveh border city has a potential for ecotourism development due to natural heritage, attractive geomorphologic phenomena, diverse climatic features, unique landscapes and unique ecological conditions. The sub-criteria were determined according to library studies and the status of the Paveh city for identifying areas susceptible to ecotourism development, for each of the various criteria including environmental, economic, and social, physical, and, and each of the following criteria, after digitizing in the Arc GIS software was processed. Weighing and the relative importance of each of the layers of information relative to each other were carried out through hierarchical analysis. The layers were then combined with a weight-based linear composition combination (WLC) with their own weights in the GIS environment. The results show that among the selected criteria for zoning ecotourism of the Paveh border city, the criteria of the roads and slopes are the highest with the scores of 0.254 and 0.126, respectively. The temperature criterion has the lowest weight with 0.0103 score.

کلیدواژه‌ها [English]

  • zoning
  • ecotourism
  • border areas
  • Paveh city
1)    امیر احمدی، ابوالقاسم؛ معتمدی راد، محمد؛ پورهاشمی، سیما؛ قرائی، هادی؛ آب باریکی، زکیه (1391) تعیین پتانسیل‌های اکوتوریسم کویر مزینان سبزوار با استفاده از مدل SWOT، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال 2، شمار 8، تابستان 1391، صص.75-55.
2)    انتظاری، مژگان و آقایی پور، یوسف (1393) بررسی پتانسیل‌های اکوتوریسم و ژئوتوریسمی منطقه نمونه گردشگری بیستون با استفاده از تکنیک SWOT، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال 5، شماره 16، بهار 1393، صص. 88-75.
3)    جهانیان، منوچهر و زندی، ابتهال (1389) بررسی پتانسیل‌های اکوتوریسم مناطق کویری و بیابانی اطراف استان یزد با استفاده از الگوی تحلیل SWOT. مجله پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 74، صص.61-74.
4)      حاجی نژاد، علی و آقایی، واحد (1392) راهکارهای بهینه توسعه اکوتوریسم استان اردبیل با استفاده از روش برنامه‌ریزی استراتژیک SWOT، چشم‌انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی، سال 8، شماره 22، بهار 1392، صص. 33-14.
5)    خسروی، محمود؛ مهدی نسب، مهدی؛ شفیعی، بهمن (1392) مکان‌یابی پهنه‌های اکوتوریستی شهرستان پل‌دختر در فصول سال بر اساس GIS با تأکید بر زاویه تابش خورشید، چشم‌انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی، سال هشتم، شماره 24، پاییز 1392، صص.71-55.
6)    رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا، سجاسی قیداری، حمدالله، پور طاهری، مهدی، آذر، عادل (1392) کاربرد روش تلفیقی GIS و MCDM در شناسایی مناطق روستایی با پتانسیل اکوتوریستی (مطالعه موردی: رود دره‌های گردشگری استان تهران)، پژوهش‌های روستایی، دوره 4، شماره 3، صص.641-660.
7)    سلطانی، ناصر و سلامی، هادی (1392) نگرش گردشگران به معیارها و راهکارهای توسعه گردشگری در مناطق مرزی آذربایجان غربی با تأکید بر رویکرد تحلیل سلسله مراتبی فازی – دلفی، جغرافیا و توسعه، شماره 33، صص 113-130.
8)    صادقی، حجت اله.، فال سلیمان، محمود.، هاشمی، صدیقه.، فدایی، معصومه (1393) محدودیت‌ها و ظرفیت‌های توسعه پایدار در روستاهای مرزی شرق ایران (مورد: دهستان بندان در شهرستان نهبندان)، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 3، شماره 2، تابستان 1393 ،صص 125-143.
9)    صیدایی، اسکندر؛ مرادی، نصرت؛ غیور، حسنعلی (1392) بررسی و تحلیل جاذبه‌ها و پتانسیل‌های اکوتوریسمی شهرستان ارومیه با استفاده از مدل استراتژیک SWOT، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 28، شماره 108، صص. 107-142.
10)  ضرابی، اصغر و صفرآبادی، اعظم (1391) ارزیابی توسعه اکوتوریسم پایدار در شهر کرمانشاه، نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی، سال 17، شماره 46، صص.150-127.
11)  طاوسی، تقی؛ رحیمی، دانا؛ خسروی، محمود (1393) مکان‌یابی پهنه‌های مناسب اکوتوریسم. مطالعه موردی: منطقه اورامانات، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال 4، شماره 13، پاییز 1393، صص.40-19.
12)  علی پور، عباس.، هاشمی، مصطفی.، فرهادی خواه، حسین.1395. بررسی ملاحظات سیاسی-امنیتی-دفاعی آمایش سرزمین با استفاده از مدل SWOT(مطالعه مورد: استان کهگیلویه و بویراحمد)، پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، شماره 16، ص.28-1.
13)  فرج زاده اصل، منوچهر و کریم پناه، رفیق (1387) تحلیل پهنه‌های مناسب اکوتوریسم در استان کردستان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، شماره 65، صص.33-50.
14)   کارگر، بهمن (1386) توسعه شهرنشینی و صنعت گردشگری در ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
15)   محمودی، بیت‌الله و دانه‌کار افشین (1388) تحلیل معیارها و عوامل محیطی - اکولوژیک مؤثر بر توان تفرجی سامان عرفی منج در جنگل‌های شهرستان لردگان از طریق ارزیابی چندمعیاره (با بهره‌گیری از GIS)، آمایش سرزمین 1، صص.55-69.
16)   مخدوم، مجید (1387) شالوده آمایش سرزمین، ویرایش دوم، انتشارات دانشگاه تهران، تهران.
17)   مؤمنی، مصطفی (1386) توسعه شهرنشینی و صنعت گردشگری در ایران از مفهوم تا راهکار، چاپ اول، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
18)  نایب پور، محمد؛ ویسیان، محمد؛ احسان زاده، ناهید؛ محمدی حمیدی، سمیه (1392) تحلیلی بر عوامل مؤثر در صنعت گردشگری منطقه مرزی سیستان با استفاده از روش SWOT، پژوهشنامه مطالعات مرزی، سال 2، شماره 1، صص. 65-90.
19)  فرج زاده اصل، منوچهر و کریم پناه، رفیق (1387) تحلیل پهنه‌های مناسب توسعه اکوتوریسم در استان کردستان با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، شماره 65، صص. 50-33.
20)  جوان، خدیجه؛ شیخ‌الاسلامی، علیرضا؛ یوسفی، سعدی؛ سلمان زاده، بهروز (1393) برنامه‌ریزی توسعه اکوتوریسم در استان کردستان با بهره‌گیری از شاخص‌های زیست‌اقلیمی، فصل‌نامه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری چشم‌انداز زاگرس، سال 6، شماره 20، صص. 41-21.
21)   رمضانی، بهمن و قائمی فرد، طیبه (1392) تحلیل توان‌های اکوتوریستی تالاب بوجاقبا استفاده از روش AHP، چشم‌انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی، سال هشتم، شماره ۲۳، صص 40-29.
22)  خوشحال دستجردی، جواد؛ احمدی، عبدالمجید؛ حیدری، تقی (1392) جغرافیای طبیعی شهر پاوه، ژئومورفولوژی و نقش آن در شکل‌گیری و توسعه فیزیکی این شهر فرصت‌ها و چالش‌ها، آموزش جغرافیا، دوره 27 ، شماره 3، صص 33-26
23)  Banerjee, U. & Kumari, S.Paul & Sunhakar, B.(2000) Remote Sensing and GIS Based Ecotourism Planning: A case study of western Mindapore, West Bengal, India; Tourism Management, No.32, pp. 321-334.
24)  Cater, Erlet. (2000) Ecotourism in the World: Problems and Prospect for Sustainability, New York, NY: John Wiley & Sons.
25)  Davenport, John. & Davenport, Julia L. (2006) The impact of tourism and personal leisure transporting coastal environments: A review, Estuarine, Estuarine, Coastal and Shelf Science, Vol.67,  No.1-2, pp.280-292.
26)  Fennell, D. (2008) Ecotourism. London and New ork: Routledge.
27)  Higham, J., (2007) Critical Issues in Ecotourism: Understanding a complex tourism phenomenon. Oxford: Butterworth-Heinemann.
28)  Kale, Manish ( 2004) GIS for Development of Knowledge Corridor along Mumbai -Pune Expressway, Map India 2004 Conference, New Delhi.
29)  Kumari, S. (2010) Identification of Potential Ecotourism Sites in West District, Sikkim using Geospatial Tools, Tropical Ecology, 51, pp. 75-85.
30)  Weaver, D. (2001) The Encyclopedia of Ecotourism. Wallingford, Oxon.: CABI Publishing.