نقش اشراف اطلاعاتی در امنیت پایدار مرزهای جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی: مرزهای استان خراسان رضوی)

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسنده

چکیده

امروزه داشتن اشراف اطلاعاتی که دارای گستردگی و پویایی می باشد، می‌تواند به‌عنوان رمز موفقیت در هر نظام و سازمانی محسوب شود. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و بررسی مؤلفه‌های نقش اشراف اطلاعاتی نیروی انتظامی در امنیت پایدار مرزهای استان خراسان رضوی انجام‌شده است. روش تحقیق به شیوه کیفی؛ دلفی و ابزار گردآوری داده‌ها شامل فیش‌برداری و مصاحبه کیفی با خبرگان می‌باشد. جامعه آماری شامل 64 نفر از خبرگان، فرماندهان و متخصصان مرزبانی و اشراف اطلاعاتی فرماندهی مرزبانی و انتظامی استان خراسان رضوی هستند که با توجه به محدود بودن جامعه، تمامی افراد با استفاده از روش نمونه‌گیری تمام شمار انتخاب شدند. یافته‌های تحقیق به شناسایی 24 مؤلفه در حوزه اشراف اطلاعاتی ختم می‌شود که شامل اشراف محیطی، اشراف زمانی و اشراف جمعیتی می‌باشند. نتایج نشان می‌دهد یگان‌های مرزی که به‌عنوان رده اول امنیتی و مبادی اطلاعات سازمانی در راستای تحقق اهداف و مأموریت اطلاعاتی ناجا قرار دارند، بایستی برای نیل به اهداف و مأموریت اطلاعاتی ناجا، مؤلفه‌های اشراف اطلاعاتی در محیط داخلی، جدار مرزی و امنیتی – انتظامی را که دارای رتبه بالایی می‌باشند، مدنظر قرار دهند. لذا اشراف اطلاعاتی نقش مهم و اثرگذاری بر امنیت پایدار در مرزهای جمهوری اسلامی ایران داشته و بر همین اساس، تقویت و گسترش اشراف اطلاعاتی در مناطق مرزی بسیار ضروری و حیاتی است.

کلیدواژه‌ها


1)    احمدی، حسن؛ دادجو، روزبه (1391) توسعه پایدار مناطق مرزی؛ راهبرد اساسی حفظ امنیت مرزها، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش‌ها و رهیافت‌ها، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

2)      امیدوار نیا، محمدجواد (1381) امنیت در قرن بیست و یکم (دیدگاه چین)، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.

3)      بهرامی، محمد (1382) قرآن و مسئله امنیت ملی، مجله پژوهش‌های قرآنی، دوره 8، شماره 35-36، صص.117-97.

4)      بوزان، باری؛ الی، ویور؛ پاپدو، ویلد (1386) چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت، ترجمه علیرضا طیب، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.

5)      بیابانی، غلامحسین و اسفندیاری، مسعود (1396) اشراف اطلاعاتی در سازمان‌های پلیسی، فصلنامه کارآگاه، دوره 9، شماره 39، صص. 18-7.

6)      بیات، بهرام (1391) تدوین راهبرد جمهوری اسلامی ایران در تأمین امنیت اجتماعی، تهران: مرکز مطالعات راهبردی وزارت کشور.

7)    پولادی، حسن؛ کشاورزیان، محمدمهدی؛ خان محمدی، هادی؛ اصلی پور، حسین (1395) الگوسازی عوامل تأمین‌کننده امنیت پایدار مرزی؛ فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، دوره 19، شماره 72، صص.149-126.

8)    پورمنافی، ابوالفضل (1397) بررسی و اولویت‌بندی تهدیدهای مؤثر بر امنیت پایدار در مرزهای جمهوری اسلامی ایران(موردمطالعه: مرزهای استان خراسان رضوی) پژوهشنامه مطالعات مرزی، دوره 6، شماره 2، صص. 24-41.

9)      پورمنافی، ابوالفضل (1396) طراحی الگوی راهبردی اشراف اطلاعاتی ناجا،  تهران :دانشگاه عالی دفاع ملی.

10)  پورمنافی, ابوالفضل؛ پناهی، حمیدرضا (۱۳۹۳) مرز و امنیت مرزی جمهوری اسلامی ایران (موردمطالعه مرزهای شرقی)، همایش ملی مرزنشینی توسعه پایدار و فرصت‌های سرمایه‌گذاری، شهرستان پارس‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد پارس‌آباد مغان.

11)  پیر علی، علیرضا و سیادت، سعیده (1392) تدابیر راهبردی ناجا در گسترش امنیت پایدار مرزهای جنوب شرق کشور (موردمطالعه: استان سیستان و بلوچستان)، پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، دوره 6، شماره 4، صص. 52-31.

12)  ثمیری، غلام‌رضا (1389) مبانی حقوقی اشراف اطلاعاتی با تأکید بر قانون اساسی، مجموعه مقالات همایش اشراف اطلاعاتی، چاپ اول، تهران: دانشگاه امام حسین.

13)   جاسبی، عبدالله (1382) اصول و مبانی مدیریت، تهران: واحد انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.

14)   جمشیدیان، هادی (1388) اشراف اطلاعاتی، جلد اول، چاپ اول، تهران: پاوا ناجا.

15)   جمشیدیان، هادی (1389) اشراف اطلاعاتی و راهکارهای تحقق آن، چاپ اول،  تهران: دانشگاه امام حسین.

16)   حمزه پور، علی (1391) مؤلفه‌های نظریه امنیت پایدار در اسلام، فصلنامه آفاق امنیت، دوره 5، شماره 14، صص.128-85.

17)   رنجبر، مقصود (1385) مفهوم امنیت در اندیشه‌های سده میانه، فصلنامه مطالعات راهبردی، دوره 9، شماره 1، صص.94-69.

18)  روشن، علی‌اصغر و سعادتی جعفرآبادی، حسن (1391) بررسی نقش و کارکرد کنترل مرز استان خراسان رضوی با افغانستان و تأثیر آن بر امنیت استان، فصلنامه ژئوپلیتیک، دوره 8، شماره 3، صص.181-154.

19)   عبدی پور، رستم؛ بصیری، محمدعلی؛ یزدانی، عنایت‌الله (1396) تحلیل مبتنی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در پرتو مؤلفه قدرت نرم‌افزاری، جستارهای سیاسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دوره 8 شماره 1، صص 117-137.

20)   قدرت‌آبادی، محمدحسن (1390) اشراف اطلاعاتی و جرم، تهران: دانشگاه علوم انتظامی.

21)  قدسی، امیر (1391) قدرت نرم و امنیت پایدار جمهوری اسلامی ایران در پرتو بازتولید سرمایه اجتماعی، فصلنامه آفاق امنیت، دوره 5، شماره 16، صص.175-153.

22)  قربانی، ابراهیم و محمدتقی، فتاح (1391) بررسی تهدیدات و تأثیرات قاچاق مواد مخدر از مرز بین ایران و افغانستان و عملکرد جمهوری اسلامی ایران در امر مبارزه، فصلنامه علوم و فنون مرزی، دوره 3، شماره 3، صص.86-67.

23)  قربانی، ابراهیم (1397) تحلیل رابطه انسجام اجتماعی مرزنشینان با میزان کاهش قاچاق مواد مخدر و روان‌گردان (موردمطالعه: شهرستان مرزی پیرانشهر)، پژوهشنامه مطالعات مرزی، دوره 6، شماره 19، صص.22-1.

24)   لطفیان، هدایت (1391) تحقق امنیت پایدار و کارآمدی نظام کارگزاری، فصلنامه آفاق امنیت، دوره 5، شماره 14، صص. 49-61.

25)   مزینانی، احمد و عباس زاده، مهدی (1389) عوامل مؤثر در تحقق اشراف اطلاعاتی، مجموعه مقالات همایش اشراف اطلاعاتی، تهران: دانشگاه امام حسین.

26)   میر عرب، مهرداد (1379) نیم‌نگاهی به مفهوم امنیت، ترجمه سید عبدالقیوم سجادی، مجله علوم سیاسی، دوره 3 شماره 9، صص. 35-9.

27)   ناصحی، داود (1391) اطلاعات در فرماندهی انتظامی، چاپ اول، تهران : دفتر تحقیقات کاربردی پلیس اطلاعات و امنیت عمومی ناجا.

28)   ناصحی، داود (1392) سازمان اطلاعاتی در فرماندهی انتظامی، چاپ اول، تهران: نشر ایمان.

29)   نوروزی خیابانی، مهدی (1384) فرهنگ اصطلاحات سیاسی، چاپ چهارم، تهران: نشر نی.

30)   یعقوبی، رحیم و اسحاقی فر، میثم (1392) اشراف اطلاعاتی، فصلنامه پژوهش‌های حفاظتی– امنیتی، دوره 2 شماره 2، صص. 1-23.

31)  Job, Brianl. (2005). The Insecurity Dilemma: National, Regime, And State Securities in The Third World, In Job. The Insecurity Dilemma

32)  Knightly, Philip (1987). The Second Oldest Profession, London, Penguin Books.

33)  Al-Rodhan, N. (2009); The Three pillars of Sustainable National Security in a Transnational World, Jeneva Centre for Security Policy.