تبیین فضایی رتبه‌بندی توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان مرزی ایلام

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس،

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

چکیده

امروزه یکی از جنبه‌های برجسته توسعه‌نیافتگی در سطح کشور، توزیع فضایی نامتعادل امکانات و خدمات مختلف است. این سطح نامتعادل توسعه‌نیافتگی در بین مناطق نشان می‌دهد که نابرابری در برخی از شاخص‌ها، روند رو به رشدی داشته است. این رویه در مناطق مرزی، ملموس‌تر می‌باشد تا جایی که به‌صورت سلسله‌مراتبی موجب رشد فزاینده نخست شهرها و عقب‌ماندگی تدریجی سایر شهرها در مناطق مرزی گردیده است. ازجمله مباحث مطرح‌شده و قابل‌بررسی در این زمینه، سطح سنجش توسعه‌یافتگی سکونتگاه‌ها در مناطق مرزی می‌باشد. ازاین‌رو پژوهش حاضر، با چنین هدفی و با به‌کارگیری شاخص‌های ترکیبی چون اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، زیرساخت‌های شهری و با استفاده از مدل waspas به سنجش توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان مرزی ایلام پرداخته است. نتایج تحقیق نشان دادند علی‌رغم توسعه‌نیافتگی استان نسبت به سایر استان‌ها، شدت نابرابری‌های توسعه در بین شهرستان‌های این استان بالا بوده به‌گونه‌ای که شهرستان ایلام با برخورداری بیشتر از خدمات و امکانات ازلحاظ توسعه‌یافتگی از شهرستان‌های دیگر، فاصله زیادی دارد. طبق تجزیه‌وتحلیل‌های به‌دست‌آمده از مدل waspas شهرستان ایوان با ضریب 343/0 بعد از شهرستان ایلام رتبه دوم، شهرستان آبدانان با ضریب 327/0 رتبه سوم توسعه را کسب کرده‌اند و شهرستان‌های سیروان، بدره و ملکشاهی به ترتیب ازجمله شهرستان‌های با سطح توسعه‌یافتگی پایین می‌باشند.

کلیدواژه‌ها


1)    احمدی، مظهر؛ علی پوری، احسان؛ علی پور، عباس (1397) تحلیل ملاحظات امنیتی آمایش سرزمین در مناطق مرزی و نقش آن در توسعه‌یافتگی (موردمطالعه: استان مرزی ایلام)، فصلنامه علوم و فنون مرزی، دوره 9، شماره 3، صص. 64-35.

2)    بدراق نژاد، ایوب؛ حسین نژاد، مجتبی؛ خسروی، سمیه (1392) تحلیل توزیع فضایی جمعیت در سلسله‌مراتب شهری استان گلستان (طی دوره زمانی 1365- 1385)، چشم‌انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی، سال هشتم، شماره 24، صص.101– 85.

3)    زرقانی، هادی؛ قاسمی، مریم؛ نسیمی، زهره (1397) بررسی شاخص‌های توسعه در مناطق مرزی در راستای تحقق امنیت پایدار (مطالعه موردی روستاهای مرزی شهرستان درگز)، فصلنامه علوم و فنون مرزی، دوره 9، شماره 2، صص 162- 137.

4)    بهرامی، رحمت اله و عطار، خلیل (1390) تحلیلی بر درجه توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان آذربایجان غربی، چشم‌انداز جغرافیایی (مطالعات انسانی)، سال 6، شماره 16، صص.14-1.

5)    پیله‌ور، علی‌اصغر (1395) ارزیابی تعیین رویکرد سیاسی در نابرابری شهری- ناحیه‌ای مطالعه موردی: خراسان شمالی، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال 6، شماره 22، صص.77-90.

6)    تودارو، مایکل (1378)توسعه اقتصادی در جهان سوم، ترجمه: غلامعلی قرجادی، چاپ دوم، تهران: انتشارات سازمان برنامه‌وبودجه.

7)    خاکپور، براتعلی و باوان پوری، علیرضا (1388) بررسی و تحلیل نابرابری در سطوح توسعه‌نیافتگی مناطق شهر مهرشهر، مجله دانش و توسعه، شماره 27، دوره 15، صص.202-182.

8)    دانشپور، زهره (1385) تحلیل نابرابری فضایی در محیط‌های پیرا شهری (کوششی در استفاده از رهیافت برنامه‌ریزی و مدیریت راهبردی در تهران) نشریه هنرهای زیبا، شماره 28، صص. 14-5.

9)    راغفر، حسین؛ صفر زاده، اسماعیل؛ علی‌اکبری سلامی، فهیمه (1397) اندازه‌گیری شاخص نابرابری چندبعدی در مناطق شهری ایران، فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، سال 18، شماره 1، صص.154 – 127.

10)  رهنما، محمدرحیم و آقاجانی، حسین (1391) تحلیل نابرابری‌های فضایی در استان خراسان رضوی، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره 16، شماره 1 (پیاپی 75)، صص. 88-63.

11)  رضایی، فرشته (1395) بررسی و سنجش درجه توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان ایلام (با استفاده از مدل‌های آنالیز تاکسونومی عددی)، پایان‌نامه ارشد رشته علوم اقتصادی، استاد راهنما، سید راشد صفوی، دانشگاه پیام نور کرج.

12)   زیاری، کرامت الله (1383) اصول و روش‌های برنامه‌ریزی منطقه‌ای، چاپ سوم، یزد: انتشارات دانشگاه یزد.

13)  زیاری، کرامت اله؛ سعیدی رضوانی، نوید؛ بقال صالح پور، لیلا (1389) سنجش درجه توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان آذربایجان شرقی به روش (HDI)، فصلنامه فراسوی مدیریت، سال 3، شماره 12، صص. 95-75.

14)   سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان ایلام (1395)

15)  سرور، رحیم؛ عشقی چهار برج، علی؛ علوی، سعیده (1395) اقتصاد فضا و نابرابری‌های منطقه‌ای؛ نمونه موردی: استان اردبیل، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال 6، شماره پیاپی 24، صص. 72-59.

16)   شایان مهر، علیرضا (1379). دائره‌المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، چاپ اول، تهران : انتشارات کیهان.

17)   شهبازی، اسماعیل (1384) توسعه و ترویج روستایی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران

18)   منصوری، محمد (1375) درجه توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان تهران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، تهران.

19)   مرکز آمار ایران (1395) سالنامه آماری استان ایلام.

20)  میرباقری، میر ناصر؛ معصومی، دلاور؛ نوید، بهروز؛ صفوی، سید راشد (1394) سنجش توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان اردبیل با استفاده از مدل‌های آنالیز تاکسونومی عددی و سلسله‌مراتبی، سال 3، شماره 10، صص. 138-127.

21)   نراقی، یوسف (1372). توسعه و کشورهای توسعه‌نیافته، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.

22)  Bigdely, E (2006) Sustainable development in new towns, Collections urban development projects, economics, management, transportation and traffic in the new cities, Department of Housing and Urban Development in new cities.

23)  Brown, Nicholas. & Rayan, Griffis. & Kevin, Hamilton. & Sharon, Irish. & Sarah, Kanouse. (2007) What Makes Justice Spatial? What Makes Spaces Just? Three Interviews on the Concept of Spatial Justice, Critical Planning, Vol.14, No.1, pp.1-28.

24)  Bridgman, P. W. (1992) Dimensional Analysis. New Haven, CT, U.S.A: Yale University Press.

25)  Cardoso, Ricardo, & Isabel, Bredavazquez. (2007). Social Justice as a Guide to Planning Theory and Practice: Analyzing the Portuguese Planning System, International Journal of Urban and Regional Research, Vol.2, No.31, pp.384–400.

26)  Daiy, B. & Nasiri, S. & Kamali, M.A. (2009)Lessons from Europe Union policies for regional development", Economic Journal - Monthly economic issues and policies, No.93 - 94, pp. 5-33.

27)  Dalir,K. & Maleky,S.(2002). Sustainable development with an emphasis on urban and regional sustainability city of Eilam, Ilam Culture Magazine,  No.2, pp.128-138.

28)  Fishburn,P.C.(1967) Additive Utilities with Incomplete Product Set: Applications to Priorities and Assignments. Operations Research Society of America (ORSA), Baltimore, MD, U.S.A.

29)  Hadder, R. (2000). Development Geography, Routledge, London. Newyork.

30)  Kim,S.,(2007-2008)Spatial Inequality and Economic Development :Theories, facts, and policies. Working Paper (No.6), Commission on Growth and Development, Washington, DC: The International Bank for Reconstruction and Development.

31)  Kanbur, Ravi. & Venables, Anthony. j. (2005) Spatial Inequality Development. Oxford: Oxford University.

32)  Martic´,M.  & Savic´, G. (2001) An application of DEA for comparative analysis and ranking of regions in Serbia with regards to social-economic development: European Journal of Operational Research, No.132, pp.343-356.

33)  -Shahabadi, A.&  sorekhkamal, R.(2009)Evaluation of City Development Ghouchan Using Numerical Taxonomy Analysis: Journal of Geographical Landscape of Zagros, the first year, NO.1, pp.52- 73.

34)  Saparauskas, J. & Zavadskas, E. K. & Turskis, Z. (2011) Selection of Facade's Alternatives of Commercial and Public Buildings Based on MultipleCriteria, International Journal of Strategic Property Management, Vol.15, No.2, pp.189–203.

35)  Simanaviciene, R. & Ustinovicius, L.A.(2011) New Approach to Assessing the Biases of Decisions Based on MultipleAttribute Decision Making Methods, Electronics and Electrical Engineering, Vol.1, No.117, pp. 29-32.

36)  Triantaphyllou, E.(2000)Multi-Criteria Decision Making:A Comparative Study. Dordrecht. The Netherlands:Kluwer Academic Publishers.

37)  UNDP[United Nations Development Programme].(2006) Human development report 2005: International cooperation at a crossroads: Aid, trade and security in an unequal world. Human development report. New York: United Nations Development Programme (UNDP). p. 372.

38)  Yasur, M. (2009) "Evaluation of regional disparity in Khorasan Razavi province", Journal of Geography and Regional Development, No.12, pp. 201- 222.

39)  Zavadskas, E. K. & Turskis, Z. & Antucheviciene, J. & Zakarevicius, A. (2012) Optimization of Weighted Aggregated Sum Product Assessment, Electronicsand Electrical Engineering, Vol.6, No.22, pp.3–6.