بررسی کارکرد نقش جامعه عشایری در برقرار امنیت پایدار مناطق مرزی ایران

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی دانشگاه دفاع ملی رشته امنیت ملی گرایش امنیت داخلی

2 دانشجوی جغرافیا و برنامه ریزی شهری، مدرس دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد برنامه روستایی، مدرس گروه هنر و معماری دانشگاه بناب، بناب، ایران

چکیده

در طول تاریخ ایران، جامعه عشایری همواره نقش مهم و تعیین‌کننده‌ای به لحاظ تأمین مایحتاج اقتصادی، سیاسی، نظامی و اجتماعی داشته است. اما در طی دهه‌های اخیر و با توجه به تغییر ماهیت تهدیدهای مرزها از بعد تهدید نظامی به تهدید اقتصادی، کارکرد عشایر نیز بایستی به سمت برقراری امنیت اقتصادی سوق یابد. بر این اساس، هدف و سؤال اساسی پژوهش حاضر، تبیین کارکردی جامعه امروزی عشایر در امنیت و توسعه پایدار نواحی مرزی ایران است. نوع تحقیق، کاربردی و روش بررسی آن توصیفی‌ـ تحلیلی می‌باشد و برای جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز از منابع کتابخانه‌ای و داده‌های اسنادی (نتایج عمومی سرشماری عشایر سال 1395) استفاده‌ شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که با توجه به توزیع حدود 98 درصد عشایر در فاصله 250 کیلومتری از نقطه صفر مرزی، جامعه عشایری با رویکرد چند کارکردی، از طریق تأمین مواد غذایی، فعال کردن بازارچه‌های مرزی، تأمین زنجیره غذایی، ارزآوری، قطع وابستگی به منابع نفتی، انتقال فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی در قالب صادرات محصولات تولیدی به فراسوی مرزها، می‌تواند نقش مثبت و سازنده‌ای در برقراری امنیت مناطق مرزی داشته باشد. در نهایت با توجه به یافته‌های پژوهش، پیشنهادهای کاربردی ارائه ‌شده است.

کلیدواژه‌ها


1)    احمدی، حسن و دادجو، روزبه (1391) توسعه پایدار مناطق مرزی؛ راهبرد اساسی حفظ امنیت مرزها، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالش‌ها و رهیافت‌ها، 31 و 30 فروردین، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص. 69 -60.

2)    افتخاری، اصغر؛ مرادیان، محسن؛ کریمایی، علی اعظم (1389) الگوی راهبردی تأمین امنیت اجتماعی در نیروی انتظامی، فصلنامه مطالعات دفاعی- استراتژیک، سال 10، شماره 39، صص.108 – 81.

3)    بیک محمدی، حسن (1376) نقش نظام عشایری در حکومت‌ها و دفاع از امنیت ملی ایران؛ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دوره 2، شماره 10 و 11، صص.28 -13.

4)    جهانبانی، فرزاد؛ عزیز، عبدالله؛ ملکی، لطف اله (1392) نقش عشایر در گسترش نظم و امنیت مرزها. مطالعه موردی: بخش مرزی اصالندوز شهرستان پارس‌آباد استان اردبیل، اولین همایش ملی عشایر، نظم و امنیت، اردبیل، دانشگاه محقق اردبیلی.

5)    درویشی، یوسف و علیزاده، موسی (1394)، نقش جغرافیای سیاسی، نظامی و ژئوپلیتیکی اقوام و عشایر ایران در تأمین امنیت مرزهای ج.ا.ایران، هشتمین همایش ملی هشتمین کنگره انجمن ژئوپلیتیک ایران همدلی اقوام ایرانی انسجام و اقتدار ملی، دانشگاه پیام نور مرکزی تهران.

6)      راز نهان، محمدحسین (1374) بررسی نقش سیاسی ایلات و عشایر در دوره صفویه، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه تربیت مدرس.

7)    رهایی، مجید و طاهریان، غلامعلی (1392) بررسی نقش و جایگاه زنان عشایر در توسعه اجتماعی و اقتصادی ایل، فصلنامه دانش انتظامی سمنان، دوره 3، شماره 7، صص. 84-73.

8)    ریاحی، وحید؛ راشد، احمد؛ عزمی، آئیژ (1392) بررسی نقش طرح‌های اسکان در توسعه اقتصادی و اجتماعی عشایر، مطالعه موردی: کانون‌های اسکان استان کهگیلویه و بویراحمد، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، دوره13، شماره28، صص. 112- 95

9)    رئوف حیدری فر، محمد و رضایی، ناصر (1393) نیازمندی‌های امنیتی و مطالبات استان کرمانشاه در جهت بهبود کنترل مرز، فصلنامه علمی-پژوهشی اطلاعات جغرافیایی ( سپهر)، دوره23، شماره 89، صص.42 – 32.

10)   سلیمانی، اعظم (1392) نقش عشایر در نظم و امنیت مرزها، فصلنامه دانش انتظامی گلستان، دوره4، شماره15، صص.57-79.

11)  صدیق، مهدی؛ صدیق، محمد؛ اکبری، مهناز (1395) بررسی عوامل مؤثر بر امنیت شهرهای مرزی در استان آذربایجان غربی، علوم و فنون مرزی، دوره 7،  شماره 2، صص.22 -1.

12)  علی نژاد، مهدی و عابدی، یونس (1393) تحلیل جغرافیایی نوار مرزی ایران و پاکستان از منظر دفاع و امنیت (بر اساس داده‌های GIS)، پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، دوره2،  شماره 5، صص. 28 -1.

13)   ماندل، رابرت (1377) چهره متغیر امنیت ملی؛ تهران: مطالعات راهبردی.

14)   مشفقی فر، ابراهیم (1382) کارکرد نظامی ایلات و عشایر در ایران؛ فصلنامه مطالعات بسیج، سال 6، شماره 21-20، صص.46 -21.

15)  موسوی، میر نجف؛ سادات کهکی، فاطمه؛ ویسیان، محمد (1395) تبیین کارکرد مرز در تأمین امنیت استان آذربایجان غربی، علوم و فنون مرزی، دوره7،  شماره 1، صص.118 -91.

16)  میرشکاران، یحیی و صادق، علی (1391) تحلیلی بر پدیده قاچاق در مناطق مرزی ایران و پیامدهای امنیتی آن، فصلنامه علوم و فنون مرزی، تابستان 1391، دوره 3، شماره 1، صص. 18-1.

17)   سجاسی قیداری، حمداله ؛ صادقلو، طاهره؛ حیدری، وکیل(92)، تبیین نقش کارکردی جامعه عشایری در امنیت و توسعه پایدار نواحی مرزی کشور، اولین همایش ملی عشایر، نظم و امنیت، اردبیل، دانشگاه محقق اردبیلی.

18)  Ajdari, B. & Asgharpour, S.E. (2011) Human security and development, emphasizing on sustainable development, Procedia Social and Behavioral Sciences, Vol.19, pp. 41–46.

19)  Basedau, M. & Pfeiffer, B. & Vüllers, J. (2016) Bad religion? Religion, collective action, and the onset of armed conflict in developing countries, Journal of Conflict Resolution, Vol.60, No.2, pp. 226-255.

20)  Felipe, J. (2015) Development and modern industrial policy in practice: issues and country experiences, Edward Elgar Publishing.

21)  Frank, A. G. (2018) The development of underdevelopment. Promise of development, Routledge.

22)  Li, C. & Murshed, S.M. & Tanna, S. (2017) The impact of civil war on foreign direct investment flows to developing countries, The Journal of International Trade & Economic Development Vol.26, No.4, pp.488-507.

23)  Moraczewska, Anna. (2010) The changing interpretation of border functions in international relations. Revista Română de Geografie Politică, Year XII, No.2, pp.329-340.

24)  Nechaev, A. & Antipina, O. (2016)Analysis of the Impact of Taxation of Business Entities on the Innovative Development of the Country, European Research Studies Vol.19, No.1, pp.127-178

25)  Opanike, A. & Aduloju, A.A. & Adenipekun, L.O. (2016) ECOWAS Protocol on Free Movement and Trans-border Security in West Africa, Covenant University Journal of Politics and International Affairs Vol.3, No.2, p148.

26)  Sedra, M. (2016) Security sector reform in conflict-affected countries: The evolution of a model, Routledge.

27)  Sempa, F. (2017) Geopolitics: from the Cold War to the 21st Century, Routledge.

28)  Torjman, Sherri. (2000) The Social Dimension of Sustainable Development, Caledon Institute Social Policy.

29)  Van den Berg, H. (2016) Economic growth and development, World Scientific Publishing Company.