تأثیر بازارچه‌های مرزی تمرچین بر توسعه اقتصادی و اجتماعی مناطق روستایی مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه رازی

2 دانشیارگروه جغرافیا، دانشگاه علوم انتظامی امین

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

چکیده

مبادلات تجاری، یکی از شاخص‌های اصلی در برقراری ارتباط بین کشورهای همسایه و نیز امرارمعاش مردم مرزنشین می‌باشد. درواقع انجام مبادلات از طریق بازارچه‌های مرزی، ضمن تأمین سطح قابل‌توجهی از نیاز مردم مرزنشین، به قانونمند کردن ترددها و تهاترها، تثبیت و پایدار نمودن امنیت در مناطق مرزی، فروکش کردن مبادله قاچاق کالا، تقویت معیشت مرزنشینان و توسعه اقتصادی این مناطق کمک خواهد کرد. هدف کلی این مقاله بررسی تأثیر بازارچه مرزی بر توسعه پایدار روستای محدوده مورد مطالعه می‌باشد. روش مورد استفاده در این نوشتار، توصیفی-تحلیل و  پیمایشی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد فعالیت بازارچه مرزی، باعث ایجاد اشتغال و افزایش درآمد مرزنشینان گردیده است. استقرار بازارچه و ایجاد اشتغال برای ساکنین مرزنشین نتوانسته از خیل عظیم مهاجران روستایی به شهر بکاهد، اما از اقتصاد غیررسمی در این منطقه تا حد زیادی کاسته است. همچنین بازارچه مشترک مرزی، تأثیر شگرفی در تأمین مایحتاج نیازهای ساکنین مرزنشین نداشته و کالاهای مبادله شده عمدتاً رویکرد فرا استانی و فرا منطقه‌ای دارند. درنهایت علی‌رغم اینکه بازارچه توانسته حداقل امنیت نسبی ازلحاظ اقتصادی در منطقه ایجاد کند، متأسفانه ایجاد و رونق بازارچه نتوانسته است به شاخص‌های امنیت اجتماعی در منطقه کمک شایانی بکند.

کلیدواژه‌ها


1)    امیر پناهی، محمد؛ طالب، مهدی؛ میرزایی، حسین (1394) بازار مرزی و مناطق روستایی: بررسی نقش و جایگاه روستاییان در بازار مرزی شهرستان بانه، پژوهش‌های روستایی، دوره ۶، شماره ۳، صص. 544-515.

2)    پیر بوداقی، یوسف (1379) بررسی عملکرد بازارچه‌های مرزی سرو و نقش آن در رشد و توسعه اقتصاد منطقه‌ای، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات تهران.

3)    چوچاخی زاده مقدم، محمدباقر و امینی قشلاق، داوود (1389) بسترهای ایجاد ناامنی در مناطق مرزی استان آذربایجان غربی از منظر جغرافیای نظامی- امنیتی، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 6، شماره 3، صص. 210-186.

4)    حاتمی نژاد، حسین؛ ابوبکری، طاهر؛ احمدی، افسانه؛ نایب زاده فرشته (1390) سنجش درجه توسعه‌یافتگی صنعتی در مناطق مرزی ایران (مطالعه موردی: شمال غرب کشور، شهرستان‌های جنوبی استان آذربایجان غربی)، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال 2، شماره 6، صص. 18-1.

5)    دهمرده قلعه‌نو، نظر و شهرکی، جواد (1378) ارزیابی طرح توجیهی منطقه آزاد تجاری سیستان، انتشارات معاونت پژوهی دانشگاه سیستان و بلوچستان.

6)    رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ پاپلی یزدی، محمدحسین؛ عبدی، عرفان (1388) ارزیابی اثرات اقتصادی بازارچه‌های مرزی بازتاب‌های توسعه مناطق مرزی: بازارچه مرزی شیخ صالح کرمانشاه، ژئوپلیتیک، سال 4، شماره 2، صص83-56.

7)      سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی (1378) اولین گزارش ملی توسعه انسانی جمهوری اسلامی ایران.

8)    طالب، مهدی (1384) جامعه‌شناسی روستایی: ابعاد تغییر و توسعه در جامعه روستایی ایران، چاپ اول، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

9)    فخر فاطمی، علی‌اکبر (1383) نقش بازارچه‌های مرزی در تثبیت جمعیت و توسعه روستایی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی.

10)  فلاحتی، علی؛ نظیفی، مینو؛ عباسپور، سحر (1389) بررسی و پیش‌بینی صادرات بازارچه‌های مرزی با استفاده از تکنیک شبکه عصبی طی دوره 1375-1385، مجموعه مقالات همایش ملی پایانه‌ها و بازارچه‌های مرزی، فرصت‌ها و چالش‌ها، دانشگاه ایلام.

11)  قادری حاجت، مصطفی؛ عبدی، عرفان؛ جلیلی پروانه، زهرا؛ باقری سرنجیبانه، ناصر (1389) تبیین نقش بازارچه‌های مرزی در امنیت و توسعه پایدار نواحی پیرامون (مطالعه موردی: بازارچه‌های مرزی استان خراسان جنوبی)، فصلنامه ژئوپلیتیک، شماره 3، سال 6، صص. 151-121.

12)  قلیزاده، احد (1385) بررسی مزایای حقوقی در نظر گرفته‌اش ده برای مبادلات مرزی، ماهنامه اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شماره 231 - 232، تهران: مؤسسه اطلاعات.

13)  کسرایی، زینب؛ (1389) بازارچه‌ها و پایانه‌های مرزی، چشم‌انداز برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور،، مجموعه مقالات همایش ملی پایانه‌ها و بازارچه‌های مرزی، فرصت‌ها و چالش‌ها دانشگاه ایلام.

14)  گمرک جمهوری اسلامی ایران (1378) اهداف و وظایف بازارچه‌های مرزی و نقش گمرک، هفته نامه امور گمرکی،سال سوم شماره 35، صص45-10.

15)  محمدی یگانه، بهروز؛ مهدی زاده، عصمت؛ مهدیزاده، عفت؛ چراغی، مهدی (1391) ارزیابی اثرات اقتصادی بازارچه مرزی مهران بر توسعه نواحی روستایی (مطالعه موردی: دهستان محسن‌آباد)، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره 25، سال 12، صص 96-79.

16)  محمدی، حمیدرضا و فخر فاطمی، علی‌اکبر (1384) نقش بازارچه‌های مرزی در توسعه فضایی مناطق مرزی (پژوهش موردی: بازارچه مرزی باج‌گیران)، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 1، شماره 1، صص 55-76.

17)  محمدی، حمیدرضا و فخر فاطمی، علی‌اکبر (1384) نقش بازارچه‌های مرزی در توسعه فضایی مناطق مرزی، پژوهش موردی بازارچه مرزی باج‌گیران، فصلنامه ژئوپلیتیک، دوره اول، شماره 3، صص76-55.

18)   مراتب، مریم (1384) نگاهی به منطقه آزاد ارس، استانداری آذربایجان شرقی.

19)  موسوی، میر نجف (1392) ارزیابی نقش بازارچه‌های مشترک مرزی در توسعه و رفاه مناطق مرزنشین مورد بازارچه مرزی تمرچین پیرانشهر، جغرافیا و توسعه، دوره11، شماره 33، صص 70-55.

20)   میر سعید، قاضی (1392) عملکرد بازارچه‌های مرزی، گزارش داخلی وزارت بازرگانی.

21)  وزارت امور اقتصادی و دارائی (1383) بررسی روند تشکیل بازارچه‌های مشترک مرزی و تحلیل وضعیت فعلی آن‌ها، تهران، کمیته فنی ستاد تنظیم اقتصادی.

22) Jones, P., N. & Wild, T. (1994) Opening the Frontier: Recent spatial Impacts in the Inner german Border Zone; Regional Studies, volume,28, Issue3,pp,259-273

23) Pena, S. (2005) Recent Development in Urban Marginality Along Mexico; Northern border, Journal of Habitat International, No.29, pp. 258- 301.