ارزیابی نقش لند فرم‌های ژئومورفولوژیکی در استراتژی دفاعی و امنیتی و پدافند غیرعامل کشور مطالعه موردی: ناحیه مرزی خراسان شمالی

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

1 دانشیار ژئومورفولوژی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

2 دکترای ژئومورفولوژی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

3 دانشجوی دکترای ژئومورفولوژی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

چکیده

آگاهی و شناخت لندفرم‌ها و عوارض ژئومورفولوژیکی مناطق مرزی از مهم‌ترین اقدامات اولیه برای آمایش و برنامه‌ریزی پدافندی و آمایش دفاعی کشور است که چشم‌پوشی از این پدیدهای ژئواستراتژیک طبیعی می‌تواند لطمات جبران‌ناپذیری در کنترل و مدیریت دفاعی و امنیتی کشور داشته باشد. منطقه مرزی شمال شرق کشور از دیرباز تحت یورش اقوام ازبک و ترکمن بوده است و با توجه به ماهیت جغرافیایی این کشورها، همواره ایران به‌عنوان یک منطقه غنی و مهم موردتوجه بوده است. از سوی دیگر با توجه به موقعیت راهبردی ایران در غرب آسیا، شناخت و ارزیابی محیطی مناطق مرزی از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است. در این تحقیق با استفاده از نقشه‌های توپوگرافی، عکس‌های هوایی، تصاویر ماهواره‌ای و مدل رقومی ارتفاعی (DEM)در منطقه سیستم‌ها و لند فرم‌های ژئومورفولوژیکی منطقه مورد شناسایی و در دیتابیس نرم‌افزار Arc Map دسته‌بندی و مورد تحلیل قرارگرفته، سپس با روش SWOT هریک از واحدها و لندفرم­های ژئومورفولوژیکی شامل: کوهستان، تپه‌ماهور، گالی و تنگ‌ها ازنقطه‌نظر پدافند غیرعامل و ملاحظات دفاعی و امنیتی مورد ارزیابی قرار گرفت. طبق بررسی‌های صورت گرفته مرز ایران و ترکمنستان در منطقه تحقیق منطبق بر خط الراس کوه‌های هزار مسجد و کپه داغ است و در منطقه غلامان منطبق بر بستر رودخانه سومبار می‌باشد. لذا تنگه‌های سارانی و باجگیران ازنقطه‌نظر پدافند غیرعامل و تمهیدات امنیتی و دفاعی کشور، اهمیت استراتژیک بالایی دارند. در راستای حفظ منابع آبی به‌منظور تأمین امنیت پایدار آبی برای مرزنشینان کشور احداث تأسیسات ذخیره آب بر روی رودخانه‌های سومبار و چندیر که به خارج از کشور می‌ریزند بسیار مهم و حیاتی است و می‌توان با اجرای این اصل پدافند غیرعامل، در آینده از کشمکش و چالش بر سر آب در مناطق مرزی جلوگیری نمود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessing the Role of Geomorphological Landforms in Defense and Security Strategy and Passive Defense of the Country (Case Study: North Khorasan Border Region)

نویسندگان [English]

  • mohammad ali zanganeh asadi 1
  • ebrahim taghavi moghadam 2
  • fereshteh Biram Ali 3
1 Associate Professor of Geomorphology, Hakim University of Sabzevari, Sabzevar, Iran
2 PhD in Geomorphology, Sabzevari Hakim University, Sabzevar, Iran
3 PhD student in Geomorphology, Sabzevari Hakim University, Sabzevar, Iran
چکیده [English]

Awareness and understanding of landforms and geomorphological effects of border regions is one of the most important initial measures for defense planning and defense use that neglecting these natural geostrategic phenomena can cause irreparable damage to defense control and management. The border region of the north-east of the country has long been under attack by Uzbek and Turkmen tribes, and due to its geographical nature, Iran has always been regarded as a rich and important region. On the other hand, given the strategic position of Iran in West Asia, environmental recognition and assessment of border areas is of great importance. In this study, by using topographic maps, aerial photos, satellite images and digital elevation model (DEM) geomorphological systems and landforms were identified in the area and they were classified and analyzed in Arc Map software database, then by SWOT method of each unit the geomorphologic landforms, including mountains, hills, mounds, gulls and straits were evaluated for passive defense and defense and security considerations. According to previous studies, the border between Iran and Turkmenistan is in the ridge of Hezar Masjid Mountains and Kopet Dagh, and it is also in the Ghulaman area on the banks of the Sumbar River. Therefore, the Sarani Strait and Bajgiran are of high strategic importance in terms of passive defense and security and defense arrangements. Along with the protection of the water resources to provide sustainable water security for the border guards of the country, the construction of water storage facilities on the Summar and Chandir rivers, which are flowing out of the country is highly important and by implementing the principle of passive defense it is possible to prevent from the conflict and challenge over the headwaters in the border areas in the future.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geomorphology
  • passive defense
  • defense and security
  • Geostrategic
  1. ابراهیمی،‌ مسلم (۱۳۹۰) نقش عوارض ژئومورفولوژی در دفاع و پدافند غیرعامل با تأکید بر شمال شرق خراسان رضوی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ژئومورفولوژی، دانشگاه حکیم سبزواری.
  2. احمدی، علی؛ فتح‌الله، مهدی؛ تاج‌الدین، ایرج (1388) نگرشی بر جامع بر مدیریت استراتژیک، تهران: تولید دانش.
  3. انوری، حسن (1368) فرهنگ فشرده سخن، چاپ دوم، تهران: انتشارات سخن.
  4. آفتاب، احمد؛ نظم­فر، حسین؛ موسوی، میرنجف؛ عشقی، علی(1395) تأثیر عوامل جغرافیایی بر پدافند غیرعامل در مناطق مرزی استان آذربایجان غربی (با تأکید بر مکان‌یابی مراکز نظامی)، پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، دوره 4، شماره12، صص. 155-127.
  5. بهرام‌آبادی، بهروز و عبادی نژاد، سید علی (1395) مکان‌یابی پاسگاه‌های مرزی و تعیین مناطق مستعد نفوذ با استفاده از سیستم استنتاج فازی و GIS  مطالعه موردی: محدوده نوار مرزی شهرستان نهبندان، فصلنامه مدیریت نظامی، دوره16، شماره63، صص.92-63.
  6. پاشازاده، منوچهر؛ سیدین، افشار؛ پارسایی­مقدم، مهدی (1396) تحلیل نقاط بهینه استقرارگاه‌های نظامی بر مبنای ملاحظات دفاعی و امنیتی با استفاده از GIS (مطالعه موردی: استان اردبیل)، فصلنامه مدیریت نظامی، دوره 17 شماره 66، صص. 51- 23.
  7. پناهی، حمید و شرفی، نرجس (1397) نقش تغییرات بستر رودخانه‌های مرزی کشورها در مناقشات مرزی منطقه خاورمیانه (مطالعه موردی کشور ایران)، فصلنامه علوم و فنون مرزی، دوره 7 ، شماره 1، صص. 96-65.
  8. پورهاشمی، سیما؛ اصانلو، علی؛ منصوری دانشور، محمدرضا ؛ نژاد سلیمانی، حمید (1395) ارزیابی توان‌های توپوگرافیک در تدوین راهبردهای بهینه پدافند غیرعامل برای شهرهای مرزی (مطالعه موردی: شهر زاوین در نوار مرزی ایران و ترکمنستان، استان خراسان رضوی)، فصلنامه اطلاعات جغرافیایی سپهر دوره25، شماره97، صص.96-81.
  9. پوری رحیم، علی‌اکبر (1393) پدافند غیرعامل: راهبردی در دفاع سرزمینی (نوآوری در حوزه دانش جغرافیای نظامی)، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دوره 25 شماره 1، صص.50-37.
  10. ترکمان، مهدی و جواهری، مهدی (1393) بررسی نقش جغرافیای نظامی مرزهای مشترک غربی با کشورهای همسایه بر امنیت ملی ج. ا. ا (با تأکید بر مرزهای مشترک استان آذربایجان غربی)، فصلنامه علوم و فنون مرزی، دوره 3، شماره 8، صص.112-87.
  11. تقوی مقدم، ابراهیم و پورهاشمی، سیما (۱۳۹۲) نقش عوارض ژئومورفولوژی در پدافند غیرعامل سواحل کشور نمونه موردی (سواحل بندر بوشهر تا بندر کنگان)، ششمین کنگره انجمن ژئوپلیتیک ایران پدافند غیرعامل، مشهد، انجمن ژئوپلیتیک ایران، دانشگاه فردوسی مشهد.
  12. رامشت، محمدحسین (1388) نقشه‌های ژئومورفولوژی (نمادها و مجازها)، چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.
  13. رزم آرا، علی (1320) جغرافیای نظامی استان‌های مرزی، تهران: نشر بی­نا.
  14. زنگنه اسدی، محمدعلی؛  رضایی عارفی، محسن؛  رضایی عارفی، مرتضی؛  نور محمدی، علی محمد (1392) نقش پدیده‌های ژئومورفولوژی در مسائل دفاعی و امنیتی نواحی مرزی جنوب شرقی کشور با استفاده از مدل تحلیلی SWOT، فصلنامه ژئومورفولوژی کاربردی ایران دوره 1، شماره 2، صص 43-27.
  15. صفوی، یحیی (1331) مقدمه‌ای بر جغرافیای نظامی ایران، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
  16. عبادی نژاد، سید علی و بهرام‌آبادی، بهروز (1395) مکان‌یابی پاسگاه‌های مرزی و تعیین مناطق مستعد نفوذ با استفاده از سیستم استنتاج فازی (مطالعه موردی محدوده نوار مرزی شهرستان نهبندان)، فصلنامه مدیریت نظامی، دوره 16، شماره 63، صص. 92-63.
  17. عزتی، عزت‌الله (1379) ژئوپلیتیک، تهران، تهران: نشر سمت.
  18. علایی طالقانی، محمود (1386) ژئومورفولوژی ایران، چاپ چهارم، تهران: انتشارات قومس.
  19. علی پور، عباس، باقری، سید سجاد (1395) بررسی نقش ویژگی‌های ژئومورفولوژیکی در دفاع از مناطق مرزی و تعیین خطوط دفاعی بر اساس آن (مطالعه موردی: منطقه عمومی سرپل ذهاب، استان کرمانشاه)، نشریه جغرافیای نظامی –امنیتی، دوره 22، شماره 2، صص.26-5.
  20. فخری، سیروس؛ مقیمی ابرهیم؛  یمانی ،مجتبی؛  جعفربیگلو، منصور،  مرادیان، محسن (1392) تأثیر عوامل ژئومورفولوژیکی و اقلیمی (ژئومورفوکلیمایی) زاگرس جنوبی در منطقه شمال تنگه هرمز در دفاع غیرعامل (با تأکید بر مکان‌یابی مراکز حساس و مهم)، پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، دوره 2، شماره 2، صص. 98-81.
  21. کریمی، کردآبادی و خلیلی، یاسر (1393) تحلیل ملاحظات ژئوموفولوژیکی در مکان‌یابی مراکز نظامی مطالعه موردی: جنوب ایلام، مجله آمایش سرزمین، دوره 6 شماره 1، صص. 128-113.
  22. کیخایی، مهدی (1394) مکان‌یابی استقرار یگان‌های پشتیبانی خدمات رزمی با استفاده از سیستم استنتاج فازی در منطقه نصرآباد اصفهان، فصلنامه مدیریت نظامی، دوره 15 شماره 58 صص. 94-70.
  23. گلکار، کورش (1384)" تکنیک تحلیلی سوآت (SWOT) برای کاربرد در طراحی شهری"، مجله صفه، دوره 15، شماره 41، صص 44-65.
  24. مافی، عزت‌الله و سقایی، مهدی (1388).کاربرد مدل SWOT در تحلیل مدیریت گردشگری کلان‌شهر مشهد، فصلنامه جغرافیا و توسعه، دوره 7 ، شماره 14، صص. 50-27.
  25. مختاری کشکی، داود (1382) اهمیت مطالعات ژئومورفولوژیکی در طراحی نظامی، ماهنامه نگاه، دوره 3، شماره 39، صص. 36-22.
  26. موحدی نیا، جعفر (1386) اصول و مبانی پدافند غیرعامل، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی مالک اشتر.
  27. نیکبخت، محبوبه؛ حسین زاده، سید رضا؛ زرقانی، سید هادی؛ مینایی، مسعود (1397) نقش پدیده‌های ژئومورفولوژی در برقراری امنیت و دفاع از مرزهای شمال شرق (مطالعه موردی: لطف‌آباد، یاقول، نوخندان و باجگیران)، فصلنامه علوم و فنون مرزی دوره 4، شماره 7، صص. 34-1.
  28. پیتر، هاگت (1388) جغرافیا ترکیبی نو، جلد اول، تهران: انتشارات سمت.
  29. هریسون، جان و کارون، جفری (1382) مدیریت استراتژیک، ترجمه: بهروز قاسمی، تهران: انتشارات هیات.

Collins, J. M. (1998) Military geography for professionals and the public, Potomac Books.
Gilewitch, D. A. (2004) The Effect of Military Operations on Desert Pavement. In Studies in Military Geography and Geology, Springer: Dordrecht.
Fisher, C. (1989) current and recurrent challenges in HRM, journal of management, Vol.15, No 2, pp 157-180.
Häusler, H. & Rose, E.P.F. & Nathanail, C.P. (2000) Deployment and role of military geology teams in the German army 1941–45. Geology and warfare: examples of the influence of terrain and geologists on military operations, London:‌ Geological Society
Willig, D., & Häusler, H. (2012) Aspects of military hydrogeology and groundwater development by Germany and its allies in World War I. Geological Society, London: Special Publications.
Häusler, H. (2015) Military geology and comprehensive security geology–Applied geologic contributions to New Austrian Security Strategy, Austrian Journal of Earth Sciences, Vol.2, No. 108, pp.302-316.
Heyman, J. (2007) Environmental issues at the US–Mexico border and the unequal territorialization of value. Rethinking environmental history: World-systems history and global environmental change.
Rech, M. & Bos, D. & Jenkings, K.N. & Williams, A. & Woodward, R. (2015) Geography, military geography and critical military studies, Critical Military Studies, Vol.1, No.1, pp. 47-60.‌
Satyanarayana, P. & Togendran, S.S.S. (2006) Military application of GIS, GIS India, Hyderabad, India.
Willig, D. & Häusler, H. (2012) Aspects of military hydrogeology and groundwater development by Germany and its allies in World War I. Geological Society, London, Special Publications, Vol.1, No.362, pp. 85-103.‌
Woodward, R. (2005) From military geography to militarism's geographies: disciplinary engagements with the geographies of militarism and military activities, Progress in Human Geography, Vol.6, No.29, pp. 718-740.‌
Yousefi, S. & Keesstra, S. & Pourghasemi, H. R. & Surian, N. & Mirzaee, S. (2017) Interplay between river dynamics and international borders: the Hirmand River between Iran and Afghanistan, Science of the Total Environment, Vol.1, No.586, pp. 492-501.