تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری سلامت در مناطق مرزی مطالعه موردی: استان کردستان

نوع مقاله: مقاله مستخرج از طرح پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

با توجه به حجم بالای ورود گردشگران اقلیم کردستان عراق به کشور، جهت درمان و گذراندن اوقات فراغت، توسعه گردشگری سلامت در استان کردستان می‌تواند به‌عنوان محرکی کارآ در توسعه اقتصادی و اجتماعی استان با توجه به توانمندی‌ها و مزیت‌های درمانی و گردشگری آن عمل نماید. این در حالی است که در وضعیت کنونی، استان کردستان؛ بیشتر، نقش گذرگاهی را داشته و گردشگران سلامت اقلیم کردستان عراق از این استان خارج و جذب سایر مقاصد در کشور می‌شوند. در این راستا؛ پژوهش حاضر با دیدی سیستمی و جامع، به بررسی وضعیت موجود مدیریت و توسعه گردشگری سلامت استان کردستان پرداخت تا بدین‌وسیله موانع و مشکلات پیشروی توسعه گردشگری سلامت استان به‌واسطه جذب گردشگران سلامت اقلیم کردستان عراق مشخص گردد. پژوهش آمیخته حاضر، توصیفی-تحلیلی بوده که با ابزارهای روش پیمایشی(مصاحبه، مشاهده و پرسشنامه) داده‌های آن از گروه‌های هدف، یعنی؛ مدیران و مسئولین گردشگری، درمانی و توسعه‌ای استان، آگاهان محلی، متخصصان دانشگاهی و گردشگران سلامت اقلیم کردستان عراق، گردآوری گردید. تجزیه‌وتحلیل داده‌های به روش کیفی به‌وسیله تکنیک تئوری بنیادی و سپس؛ آزمون تحلیل عاملی، نشان داد که 63 مانع و چالش، در قالب 4 عامل ضعف در وضعیت خدمات و امکانات و نارسایی‌های جاذبه‌های استان در راستای توسعه گردشگری سلامت؛ نارسایی‌های مدیریتی، ضعف برنامه‌ریزی و عملکردی نهادهای مرتبط با توسعه گردشگری سلامت؛ ضعف در بازاریابی، آموزش و تبلیغات و نارسایی‌های بعد تقاضا؛ و نارسایی‌های اقتصادی و اجتماعی محیط عرضه بر توسعه گردشگری سلامت استان کردستان به‌واسطه جذب گردشگران سلامت اقلیم کردستان عراق اثرگذار هستند.

کلیدواژه‌ها


1)      ایوبیان، علی (1391) وضعیت گردشگری سلامت در ایران؛ فرصت یا تهدید، مجله طب نظامی، دوره 14، شماره 2، صص.75-69.

2)    تقوایی، مسعود و گودرزی، مجید (1395) تدوین و اولویت‌بندی راهبردهای توسعه گردشگری پزشکی(مطالعه موردی: کلان‌شهر شیراز)، نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دوره 7، شماره 24، صص. 22-1.

3)    دلگشایی، بهرام؛ جباری، علیرضا؛ فرزین، محمدرضا؛ شعربافچی زاده، نسرین؛ طبیبی، سیدجمال الدین (1391) وضعیت موجود گردشگری پزشکی: مطالعه موردی ایران، فصلنامه پژوهشکده علوم بهداشتی جهاد دانشگاهی پایش، دوره 11، شماره 2، صص. 179-171.

4)    دلگشایی، بهرام؛ رواقی، حمید؛ ابوالحسنی، نازنین (1391) ارزیابی اهمیت عملکرد گردشگری در استان تهران از دیدگاه گردشگران پزشکی و ارائه‌کنندگان خدمات پزشکی، فصلنامه بیمارستان، دوره 11، شماره 1،صص.72-63.

5)    سخدری، کمال؛ امیری، نادر؛ رجائیان، علیرضا و سخدری، جواد (1398) شناسایی عوامل نهادی مؤثر بر بهره‌برداری از فرصت‌های کارآفرینانه گردشگری سلامت در ایران(موردمطالعه: استان تهران)، دو فصلنامه مطالعات اجتماعی گردشگری، دوره 7، شماره 13، صص. 100-81.

6)    علی پور، مهسا (1393) نقش مناطق آزاد در توسعه گردشگری درمانی (مطالعه موردی: منطقه آزاد اروند)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته علوم اجتماعی، به راهنمایی دکتر جعفر آهنگران، دانشگاه علم و فرهنگ.

7)    فردوسی، مسعود؛ جباری، علیرضا؛ کیوان آرا، محمود؛ آقا رحیمی، زهرا (1390) مرور سیستماتیک بررسی‌های انجام‌شده در زمینه صنعت گردشگری پزشکی، فصلنامه مدیریت اطلاعات سلامت، دوره 8، شماره 8، صص.1177-1169.

8)    قادرمرزی، حامد و برزگر،صادق (1396) برنامه‌ریزی توسعه گردشگری مناطق مرزی با بهره‌گیری از مدل swot (مطالعه موردی: اورامان تخت)، نشریه علوم و فنون مرزی، دوره 8، شماره 4، صص.115-91.

9)      کاظمی، مهدی،(1390)، مدیریت گردشگری ، چاپ دوم، تهران: انتشارات سمت.

10)  مشکینی، ابوالفضل؛ محمدی حمیدی، سمیه؛ ویسیان، محمد(1396) بررسی توسعه‌یافتگی استان‌های مرزی در راستای امنیت پایدار با استفاده از مدل ویکور، نشریه علوم و فنون مرزی، دوره 8، شماره 2، صص.169-147.

11)  ملکی، سعید و توانگر، معصومه (1394) بررسی و تحلیل چالش‌های گردشگری سلامت مشهد از منظر بیماران خارجی، مجله جغرافیا و توسعه فضای شهری، دوره 2، شماره 2، صص.165-154.

12)  ناصر پور، مهرداد؛ موسوی، نجم الدین و سپهوند، زهرا (1397) بررسی تأثیر عوامل غیر درمانی بر توسعه گردشگری سلامت، فصلنامه گردشگری و توسعه، دوره 7، شماره 3، صص.212-195.

13)  Aris Anuar, Ahmad Nazrin. & Ahmad, Habibah. & Jusoh, Hamzah. & Yusof Hussain, Mohd. (2012) The Roles of Tourism System towards Development of Tourist Friendly Destination Concept, Asian Social Science, Vol.10, No.2, pp.146-156.

14)  Caribbean Export Development Agency. (2008) Health & wellness tourism, ten strategies for success within the caribbean single market & economy (CSME).

15)  Černikovaitė, Miglė Eleonora. (2015) Medical tourists' expectations when choosing lithuania for health care services, Social Transformations in Contemporary Society, Vol.3, No.3, pp.24-39.

16)  Dabour, Nabil. (2003) Problem and prospect of sustainable tourism development in the oic countries, eco tourism journal of economic cooperation, Vol.24, No.1, pp.25-62.

17)  Ganguli, Subhadra. & Husain Ebrahim, Ahmed. (2017) A qualitative analysis of Singapore's medical tourism competitiveness, Tourism Management Perspectives, Vol.21, No.5, pp.74–84.

18)  Han, Heesup. & Hyun, Sunghyup Sean. (2015) Customer retention in the medical tourism industry: Impact of quality, satisfaction, trust, and price reasonableness, Tourism Management, Vol.24, No.35, pp.20–29.

19)  Heung, Vincent C. S. & Kucukusta, Deniz. & Song, Haiyan. (2010) A Conceptual Model of Medical Tourism: Implications for Future Research, Journal of Travel & Tourism Marketing, Vol.27, No.3, pp.236-251.

20)  Heung, Vincent C.S. & Kucukusta, Deniz. & Song, Haiyan. (2011) Medical tourism development in Hong Kong: An assessment of the barriers, Tourism Management, Vol.32, No.5, pp. 995–1005.

21)  Holden, Andrew. (2001) Environment and Tourism, London: Routledge.

22)  Ielenicz, Mihai. & Simoni, Smaranda. (2013) The tourism system – main directions in evaluating its operation, Rev. Roum. Géogr/Rom, Journ. Geogr, Vol.51, No.5, pp.25–31

23)  Kelley, Edward.(2013).Medical Tourism, WHO Patient Safety Programme, World health organization.at: https://www.who.int/ global_health_histories/seminars/ kelley_presentation_medical_tourism.pdf?ua=1.

24)  Lončarić, Dina. & Lončarić, Damir. & Markovic, Suzana. (2015) Health tourism, customer satisfaction and quality of life: the role of specialty hospitals, Tourism in Southern and Eastern Europe, Vol.3, pp.159-173.

25)  Lunt, Neil. & Smith, Richard. & Exworthy, Mark. & Russel, Mannion. & Stephen, T. (2014) Medical Tourism: Treatments, Markets and Health System Implications: A scoping review, OECD. At: https://pure.york.ac.uk/portal/en/publications/ medical-tourism-treatments-markets-and-health-system-implications-a-scoping-review(5842a515-2a2a-4190-bb1b-40cc8fa1c815).html.

26)  Momeni, Khalil. & Janati, Ali Imani. & Khodayari-Zarnaqb, Rahim. (2018) Barriers to the development of medical tourism in East Azerbaijan province, Iran: A qualitative study, Tourism Management, Vol.69, No.38, pp.307–316.

27)  Mugomba, Chipo. & Danell, Sara Caballero. (2007) Medical Tourism and its Entrepreneurial Opportunities - A conceptual framework for entry into the industry, Master theses. school of business economic and law, Gotenberg University.

28)  Nilashi, Mehrbakhsh. & Samad, Sarminah. & Abdul Manaf, Azizah. & Ahmadi, Hossein.  A.  & Rashid, Tarik. & Munshi, Asmaa. & Almukadi, Wafa. & Ibrahim, Othman. & Hassan, Omed .(2019)  Factors Influencing Medical Tourism Adoption in Malaysia: A DEMATELFuzzy TOPSIS Approach, Computers & Industrial Engineering, Vol.137, No.43, pp.1-11.

29)  Padilla, Antonio. (2016) Health Tourism: Conceptual Framework and Insights from the Case of a Spanish Mature Destination, Tourism & Management Studies, Vol.12, No.1, pp.86-96.

30)  Postma, A. & Spruyt, E. & Cavagnaro, E. (2013) Sustainable Tourism 2040: A Manifesto, Stenden/etfi, European Tourism Future Institute. At: https://www.tourismgeneris.com/_res/file/4093/49/0/SustainableTourism2040.pdf.

31)  Ricafort, Kristine Mae F. (2011) A study of influencing  factors that lead  medical tourists to choose thailand hospitals as medical tourism destination, in partial fulfillment of the requirement for the degree in Master in Business Administration, A research paper submitted to the School of Business and Technology of Webster University.

32)  Skountridaki, Lila. (2017) Barriers to business relations between medical tourism facilitators and medical professionals, Tourism Management,Vol.59, No.3, pp.254-266.

33)  Steck, Birgit. (1999) Sustainable Tourism as a Development Option Practical Guide for Local Planners Developers and Decision Makersو Federal Ministry for Economic Co-operation and Development GTZ | Bonn, Germany.at: https://www.ecolex.org/details/literature/sustainable-tourism-as-a-development-option-practical-guide-for-local-planners-developers-and-decision-makers-mon-065015/.

34)  Tasci, Mustafa Emre. & Gorener, Ali. (2016) evaluating the strategies of medical tourism sector through ahp and moora in a SWOT framework, Journal of Global Strategic Management, Vol.10, No.2, pp.15-30.

35)  Wong, Kee Mun. & Velasamy, Peramarajan. & Tengku Arshad, Tengku Nuraina. (2014) Medical Tourism Destination SWOT Analysis: A Case Study of Malaysia, Thailand, Singapore and India, SHS Web of Conferences, at: https://doi.org/10.1051/shsconf/20141201037.