تحلیلی اسنادی از سیر مطالعات مرزی در نشریه علوم و فنون مرزی

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران،ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم حفاظت اطلاعات دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران

چکیده

علوم مرزی از رشته‌هایی است که از ابتدای دهه هشتاد به‌تدریج همگام با گسترش و تخصصی شدن دیگر رشته‌های دانشگاهی در دانشگاه علوم انتظامی امین وارد ادبیات علمی مطالعات جغرافیایی گردید تا دانشجویان مرزبانی را با گستره وسیعی از این علوم توسط اساتید متخصص تربیت نماید. پیشینه علمی مطالعات مرزی در ایران به آغاز دهه بیست بازمی‌گردد و در چند سال گذشته رشد قابل‌ملاحظه‌ای در محافل علمی- دانشگاهی یافته است. این پژوهش باهدف شناخت ماهیت روند توسعه علمی و نیز درک رویه‌های حاکم بر نشریه با روش اسنادی به‌طور خاص، سوابق مطالعات مرزی در حوزه نشریه علمی علوم و فنون مرزی را تجزیه‌وتحلیل می‌کند. یافته‌های این پژوهش بیانگر این است که 193 مقاله تا بهار 1398 در نشریه چاپ ‌شده است و بیشترین پژوهش‌ها به ترتیب در استان‌های مرزی آذربایجان غربی، کردستان و سیستان و بلوچستان انجام‌شده است. مجموعه مطالعات انجام‌شده با پیشتازی رشته‌های گروه جغرافیا در قالب جغرافیای سیاسی و شهری و همچنین رشته مدیریت قابل‌تقسیم به دوازده محور: انواع قاچاق و جرائم در مناطق مرزی، احساس امنیت در مناطق مرزی، عملکرد مناطق آزاد و بازارچه‌های مرزی، تحلیل ژئوپلیتیک مناطق مرزی، نقش پاسگاه‌ها و برجک‌های مرزی بر توسعه امنیت، تحولات تاریخی مرزها، کارکردهای روستاها در مناطق مرزی، کاربرد فناوری در توسعه یگان‌های مرزی، چالش‌ها و تهدیدات امنیتی در مرزهای بین‌المللی، توسعه پایدار در مناطق مرزی، آمایش سرزمینی مناطق مرزی و دیپلماسی و حل‌وفصل اختلافات مرزی است. یافته‌های پژوهش بیانگر 3 رویکرد اصلی در مطالعات مرزی است. (6/31 درصد) از کل مطالعات انجام‌شده دارای روش‌شناسی کمی،) 5/45درصد (دارای روش‌شناسی کیفی و (8/22درصد) دارای روش‌شناسی ترکیبی است. همچنین نتایج این پژوهش نشان می‌دهد از مجموع تحقیقات مطالعات مرزی در نشریه، تحقیق، 4/10 درصد گذشته‌نگر، 6/2 درصد آینده‌نگر و 87 درصد نیز وضع موجود را موردتوجه قرار داده‌اند.

کلیدواژه‌ها


1)    آمار، تیمور و صمیمی، رضا (1393) تحلیل روش‌شناسی مطالعات جغرافیا در ایران، نقدی بر کمی گرایی افراطی، دوازدهمین کنگره انجمن جغرافیایی ایران با محوریت آمایش سرزمین، الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت، نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد.                    

2)      بهمنی قاجار، محمدعلی (1390) تمامیت ارضی ایران: سیری در تاریخ مرزهای ایران، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. جلد دوم. چاپ اول.

3)      بیات، ناصر؛ بدری، سید علی بدری؛ رضوانی، محمدرضا و فرجی سبکبار، حسنعلی (1392) مطالعات گردشگری روستایی در ایران: ارائه تحلیلی اسنادی از مقالات انتشاریافته فارسی، مجله برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، سال 2، شماره 6، صص. 128-109.

4)      حبیب‌اللهیان، محمود (1390) ربع قرن جغرافیای ایران در آینه فصلنامه تحقیقات جنایی، نشریه تحقیقات جغرافیایی، شماره 100، صص.16982 -16927.

5)    زکی، محمدعلی (1387) بررسی و تحلیل محتوای پایان‌نامه‌های جهانگردی در ایران، نشریه پردازش و مدیریت اطلاعات (علوم و فناوری اطلاعات)، دوره 24، شماره 1، صص.51-78.

6)    صادقی فسایی، سهیلا و عرفان منش، ایمان (1994) مبانی روش‌شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی موردمطالعه: تأثیرات مدرن شدن بر خانواده ایرانی، راهبرد فرهنگ، شماره 29 صص. 91-61.

7)      عبادی نژاد، علی و اصانلو، علی (1390) بررسی سیر تحولات نشریه پلیس زن، نشریه پلیس زن، سال 5، شماره 14، صص. 60-43.

8)    غلامی، طاهره (1395) تحلیل محتوای مقالات فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری (1385-1394).، فصلنامه اخلاق در علوم و فنّاوری، سال 11، شماره 1، صص.29-38.

9)    فتاحی، احدالله؛ پور طاهری، مهدی؛ رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا (1397) تحلیلی اسنادی مقالات علمی - پژوهشی مسکن روستایی ایران در دهه اخیر، فصلنامه‌های پژوهش‌های روستایی، دوره 9، شماره 3، صص. 430-445.

10)  مرادی نژاد رحیم بردی، آنا (1395) فرا تحلیل مقاله‌های علمی - پژوهشی در مجله‌های جغرافیایی ایران در بازة زمانی 1388 تا 1392 (نشریه‌های مطالعه شده: «جغرافیا و توسعه»، «تحقیقات جغرافیایی» و «فضای جغرافیایی»، فصلنامه علمی -پژوهشی برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، سال 6، شماره 3، صص. 78-59.

11)   مهرداد، جعفر و مقصودی، رویا (1389) کتاب تولید علم ایران در آی. اس. سی، 1385-1386.، شیراز، انتشارات نوید با همکاری پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC).

12)    همایی، بهروز؛ سلیمانی، راضیه؛ افشار، ابراهیم (1390) تحلیل استنادی مقالات، فصلنامه معرفت فلسفی، سال 3، شماره 1، صص. 175-194.

13)  Bailey, K.D. (1994) Methods of Social Research, New Yourk: The Free Press.

14)  Daymon, C. & Holloway, I. (2005) Qualitative Research Method in Public Relations and Marketing Communications, London & U.S.A : Routledge.

15)  Makkonen, Teemu. & Williams, M. (2016) Border region studies: the structure of an ‘offbeat’ field of regional studies, Regional Studies, Regional Science, Vol.3, No.1, pp.355-367.

16)  Mogalakwe, M. (2006) The Use of Documentary Research Methods in Social Research African, Sociological Review, Vol.10. pp.221-230.