تأثیر رودخانه هیرمند و فراه رود بر امنیت اقتصادی منطقه مرزی نهبندان

نوع مقاله : پژوهشی مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته علوم و فنون مرزبانی، دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران

2 عضو هیئت علمی دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران

3 عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران

4 استادیار گروه جغرافیا دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران

چکیده

در عصر کنونی منشأ بسیاری از درگیری‌ها و منازعات منطقه‌ای میان دولت‌هایی است که حوضه‌های آبریز مشترک دارند. پیدایش و شکل‌گیری آبراهه‌های طبیعی که همان رودخانه‌ها هستند، متأثر از عوامل مختلفی هستند؛ همچون شرایط آب و هوایی، زمین‌شناسی، عوامل انسانی و جغرافیایی است. رودخانه‌های با حوزه‌های مشترک مرزی آثار محسوسی بر روابط دو کشور به‌ویژه مسائل سیاسی و امنیتی آن‌ها می‌تواند بگذارد. حوضه‌های رودخانه‌ای مشترک به‌خصوص در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران طی چند سال اخیر با کاهش چشمگیر مواجه بوده و تأثیراتی در ابعاد مختلف بر مناطق مرزی کشور داشته است. رودخانه هیرمند و فراه رود نیز از این قاعده مستثنی نبوده و مشکل کمبود آب باعث بروز تغییر اوضاع اقتصادی در شهرستان مرزی نهبندان شده است. هدف تحقیق حاضر بررسی تأثیر رودخانه هیرمند و فراه رود بر امنیت اقتصادی مناطق شرقی ایران در شهرستان نهبندان است. روش تحقیق  توصیفی - پیمایشی و از دو شیوه کتابخانه‌ای و میدانی برای  جمع­آوری اطلاعات استفاده‌شده است. جامعه آماری تحقیق دو شهر بندان، شوسف و هنگ مرزی نهبندان به تعداد 12522 نفر می‌باشد. با توجه به حجم جامعه آماری با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه 373 نفر برآورد گردید که نمونه‌گیری بر اساس تصادفی طبقه‌ای در میان جامعه آماری انجام شد. روایی گویه‌ها در پرسشنامه توسط متخصصان مورد تائید قرار گرفت، پایایی پرسشنامه نیز با روش آلفای کرونباخ سنجیده شد که عدد 838/0 به دست آمد که نشان‌دهنده پایایی بالای پرسشنامه می‌باشد. داده‌های گرداوری شده با استفاده از نرم‌افزار Spss مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. نتایج ارزیابی اثرات کاهش آب رودخانه بر مؤلفه اقتصادی با استفاده از تحلیل عاملی تائیدی نشان داد که مؤلفه رفاه اقتصادی (856/0)؛ مؤلفه آسیب‌پذیری خانوار (834/0)؛ مؤلفه کشاورزی (908/0)؛ مؤلفه اشتغال و کارآفرینی (849/0)؛ مؤلفه مهاجرت (780/0)؛ مؤلفه سرمایه‌گذاری (790/0)؛ مؤلفه بهره‌وری (775/0) و مؤلفه احساس امنیت (783/0) و در مجموع بیشترین تأثیر را در امنیت اقتصادی دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Impact of Hirmand and Farahrood Rivers on Economic Security of Nehbandan Border Area

نویسندگان [English]

  • Hossein Heidari 1
  • jalale setare 2
  • Javad Kiani 3
  • Ali Osanlou 4
1 M.Sc. Student in Frontier Science and Technology, Amin Police Science University, Tehran, Iran
2 Faculty Member of Amin Police Science University, Tehran, Iran
3 عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم انتظامی امین
چکیده [English]

In the present era, many regional conflicts and conflicts are the source of governments that have common watersheds. The formation and formation of natural waterways, which are the rivers, are influenced by various factors such as climatic conditions, geology, human and geographical factors. The rivers with the common border areas can have tangible effects on the relations of the two countries, especially on political and security issues. Common river basins, especially in arid and semi-arid regions of Iran, have been drastically reduced in recent years and have had various effects on the border areas of the country. Hirmand and Farahrud are not exceptions to this rule and the problem of water scarcity has caused economic changes in the border town of Nehbandan. The purpose of this study was to investigate the effect of Hirmand and Farahrood River on economic security of eastern regions of Iran in Nehbandan. The research method is descriptive-survey and two library and field methods have been used for data collection. The statistical population of the research is 12522 people in two cities of Bandan, Shoussef and Hong Border. According to the size of the statistical population, the sample size was 373 using Cochran formula. Sampling was done by stratified random sampling. The validity of the items in the questionnaire was confirmed by experts, and the reliability of the questionnaire was measured by Cronbach's alpha, which was 0.838, indicating high reliability of the questionnaire. The collected data were analyzed using SPSS software. The results of evaluating the effects of river water depletion on economic component using confirmatory factor analysis showed that economic welfare (0.856); household vulnerability (0.834); agricultural (0.908); employment and entrepreneurship (849). 0. Migration component (0.780); Investment component (0.790); Productivity component (0.775) and Feelings of security component (0.783) and overall have the greatest impact on economic security.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Borderlands
  • Economic Security
  • River
  • Hirmand
  • Farahrood
  • Nehbandan
1)    بدیعی ازنداهی، مرجان؛ رحیمی هرآبادی، سعید؛ گودرزی مهر، سعید (1390) نقش تغییرات مورفولوژی رودخانه مرزی هیرمند در روابط سیاسی ایران و افغانستان، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 78، زمستان 1390، صص.220-197.
2)    برومند، شهرزاد (1387) امنیت اقتصادی در ایران و چند کشور منتخب (مطالعه تطبیقی)، چاپ اول، تهران: مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
3)    بوزان، باری (1378) مردم دولت‌ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
4)    پیشگاهی فرد، زهرا (1384) مقدمه‌ای بر جغرافیای سیاسی دریاها با تأکید بر آب‌های ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
5)    جعفری ولدانی، اصغر (1388) استفاده منابع آب رودهای مرزی ایران و عراق و حقوق بین‌الملل، مجلّه پژوهش حقوق و سیاست، سال 11، شماره 26، صص.92-63.
6)    جلالی نسب، عبدالله (1394) جغرافیای امنیتی مرز ایران و افغانستان و پیامدهای امنیتی آن بر جمهوری اسلامی ایران، رساله دکتری به راهنمای سید یحیی رحیم صفوی، رشته جغرافیای سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع).
7)    جهان بزرگی، احمد (1388) نقش امنیت اقتصادی در حفظ انقلاب اسلامی، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره 5، شماره 16، صص 32-11.
8)      جهانیان، ناصر(1381) امنیت اقتصادی، چاپ اول، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
9)    ذکی، یاشار؛ دلشادزاد، جلیل؛ کریمی، بایرام (1395) بررسی و تحلیل هیدروپلیتیک رودخانه‌های بین‌المللی با تأکید بر رودخانه مرزی ارس، فصلنامه جغرافیای نظامی و امنیتی، سال اول، شماره اول، صص. 65-37.
10)  رزقانی، سید هادی؛ محمد زاده، مهدی؛ نادی، معصومه؛ ورزدار، معصومه (1392) بررسی چالش‌های آبی استان خراسان جنوبی و نقش آن در امنیت، همایش ملی خراسان جنوبی و نظم امنیت، اردیبهشت‌ماه 1392، دانشگاه بیرجند.
11)  زرقانی، سیدهادی (1380) تحلیل کارکرد امنیتی مرز شرقی ایران (خراسان)-افغانستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد به راهنمای محمدرضا حافظ نیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.
12)   سیف، اله مراد (1391) راهبردهای اقتصادی امنیت پایدار، فصلنامه آفاق امنیت، دوره 5، شماره 14، صص 47-25.
13)  موسی زاده، رضا و عباس زاده، مرتضی (1395) ابعاد حقوقی بهره‌برداری از رودخانه هیرمند توسط ایران و افغانستان، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، دوره22، شماره 93، بهار 1395، صص. 184-159.
14)  میری، الهام (1391) بررسی و تحلیل اثر و نقش بازارچه مرزی یزدان بر امنیت اقتصادی و توسعه کالبدی شهر حاجی‌آباد، پایان‌نامه کارشناسی ارشد به راهنمای محمد سلمانی، رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری.
15)  وظیفه‌شناس درمیان، فاطمه وظیفه‌شناس درمیان، محمد (1393) بررسی رابطه مهاجرت در اثر خشک‌سالی و امنیت در شهرستان درمیان، فصلنامه دانش انتظامی خراسان جنوبی، سال 4، شماره 2، تابستان 1393، صص.86-73.
16)  دیانتی، مجتبی (1394) تحلیل اقتصادی اثرات کاهش آورد رودخانه هیرمند بر الگوی کشت و سود ناخالص کشاورزان منطقه سیستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل.
17) .Manjarrez, Victor M. (2015) Border Security: Defining it is the Real Challenge. DE GRUYTER, Vol.12, No.4, pp.1-8.
18) Minten, B. & Barrett, Ch. (2011) "Agricultural technology, productivity and poverty in madagascar", World Development Journal, Vol.36, No.5, pp.797-822.