تأثیر رودخانه هیرمند و فراه رود بر امنیت اقتصادی منطقه مرزی نهبندان

نوع مقاله: مقاله مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته علوم و فنون مرزبانی، دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران

2 عضو هیئت علمی دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران

3 عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران

چکیده

در عصر کنونی منشأ بسیاری از درگیری‌ها و منازعات منطقه‌ای میان دولت‌هایی است که حوضه‌های آبریز مشترک دارند. پیدایش و شکل‌گیری آبراهه‌های طبیعی که همان رودخانه‌ها هستند، متأثر از عوامل مختلفی هستند؛ همچون شرایط آب و هوایی، زمین‌شناسی، عوامل انسانی و جغرافیایی است. رودخانه‌های با حوزه‌های مشترک مرزی آثار محسوسی بر روابط دو کشور به‌ویژه مسائل سیاسی و امنیتی آن‌ها می‌تواند بگذارد. حوضه‌های رودخانه‌ای مشترک به‌خصوص در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران طی چند سال اخیر با کاهش چشمگیر مواجه بوده و تأثیراتی در ابعاد مختلف بر مناطق مرزی کشور داشته است. رودخانه هیرمند و فراه رود نیز از این قاعده مستثنی نبوده و مشکل کمبود آب باعث بروز تغییر اوضاع اقتصادی در شهرستان مرزی نهبندان شده است. هدف تحقیق حاضر بررسی تأثیر رودخانه هیرمند و فراه رود بر امنیت اقتصادی مناطق شرقی ایران در شهرستان نهبندان است. روش تحقیق  توصیفی - پیمایشی و از دو شیوه کتابخانه‌ای و میدانی برای  جمع­آوری اطلاعات استفاده‌شده است. جامعه آماری تحقیق دو شهر بندان، شوسف و هنگ مرزی نهبندان به تعداد 12522 نفر می‌باشد. با توجه به حجم جامعه آماری با استفاده از فرمول کوکران حجم نمونه 373 نفر برآورد گردید که نمونه‌گیری بر اساس تصادفی طبقه‌ای در میان جامعه آماری انجام شد. روایی گویه‌ها در پرسشنامه توسط متخصصان مورد تائید قرار گرفت، پایایی پرسشنامه نیز با روش آلفای کرونباخ سنجیده شد که عدد 838/0 به دست آمد که نشان‌دهنده پایایی بالای پرسشنامه می‌باشد. داده‌های گرداوری شده با استفاده از نرم‌افزار Spss مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. نتایج ارزیابی اثرات کاهش آب رودخانه بر مؤلفه اقتصادی با استفاده از تحلیل عاملی تائیدی نشان داد که مؤلفه رفاه اقتصادی (856/0)؛ مؤلفه آسیب‌پذیری خانوار (834/0)؛ مؤلفه کشاورزی (908/0)؛ مؤلفه اشتغال و کارآفرینی (849/0)؛ مؤلفه مهاجرت (780/0)؛ مؤلفه سرمایه‌گذاری (790/0)؛ مؤلفه بهره‌وری (775/0) و مؤلفه احساس امنیت (783/0) و در مجموع بیشترین تأثیر را در امنیت اقتصادی دارند.

کلیدواژه‌ها


1)    بدیعی ازنداهی، مرجان؛ رحیمی هرآبادی، سعید؛ گودرزی مهر، سعید (1390) نقش تغییرات مورفولوژی رودخانه مرزی هیرمند در روابط سیاسی ایران و افغانستان، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره 78، زمستان 1390، صص.220-197.

2)    برومند، شهرزاد (1387) امنیت اقتصادی در ایران و چند کشور منتخب (مطالعه تطبیقی)، چاپ اول، تهران: مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

3)    بوزان، باری (1378) مردم دولت‌ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.

4)    پیشگاهی فرد، زهرا (1384) مقدمه‌ای بر جغرافیای سیاسی دریاها با تأکید بر آب‌های ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

5)    جعفری ولدانی، اصغر (1388) استفاده منابع آب رودهای مرزی ایران و عراق و حقوق بین‌الملل، مجلّه پژوهش حقوق و سیاست، سال 11، شماره 26، صص.92-63.

6)    جلالی نسب، عبدالله (1394) جغرافیای امنیتی مرز ایران و افغانستان و پیامدهای امنیتی آن بر جمهوری اسلامی ایران، رساله دکتری به راهنمای سید یحیی رحیم صفوی، رشته جغرافیای سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع).

7)    جهان بزرگی، احمد (1388) نقش امنیت اقتصادی در حفظ انقلاب اسلامی، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره 5، شماره 16، صص 32-11.

8)      جهانیان، ناصر(1381) امنیت اقتصادی، چاپ اول، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.

9)    ذکی، یاشار؛ دلشادزاد، جلیل؛ کریمی، بایرام (1395) بررسی و تحلیل هیدروپلیتیک رودخانه‌های بین‌المللی با تأکید بر رودخانه مرزی ارس، فصلنامه جغرافیای نظامی و امنیتی، سال اول، شماره اول، صص. 65-37.

10)  رزقانی، سید هادی؛ محمد زاده، مهدی؛ نادی، معصومه؛ ورزدار، معصومه (1392) بررسی چالش‌های آبی استان خراسان جنوبی و نقش آن در امنیت، همایش ملی خراسان جنوبی و نظم امنیت، اردیبهشت‌ماه 1392، دانشگاه بیرجند.

11)  زرقانی، سیدهادی (1380) تحلیل کارکرد امنیتی مرز شرقی ایران (خراسان)-افغانستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد به راهنمای محمدرضا حافظ نیا، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.

12)   سیف، اله مراد (1391) راهبردهای اقتصادی امنیت پایدار، فصلنامه آفاق امنیت، دوره 5، شماره 14، صص 47-25.

13)  موسی زاده، رضا و عباس زاده، مرتضی (1395) ابعاد حقوقی بهره‌برداری از رودخانه هیرمند توسط ایران و افغانستان، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، دوره22، شماره 93، بهار 1395، صص. 184-159.

14)  میری، الهام (1391) بررسی و تحلیل اثر و نقش بازارچه مرزی یزدان بر امنیت اقتصادی و توسعه کالبدی شهر حاجی‌آباد، پایان‌نامه کارشناسی ارشد به راهنمای محمد سلمانی، رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری.

15)  وظیفه‌شناس درمیان، فاطمه وظیفه‌شناس درمیان، محمد (1393) بررسی رابطه مهاجرت در اثر خشک‌سالی و امنیت در شهرستان درمیان، فصلنامه دانش انتظامی خراسان جنوبی، سال 4، شماره 2، تابستان 1393، صص.86-73.

16)  دیانتی، مجتبی (1394) تحلیل اقتصادی اثرات کاهش آورد رودخانه هیرمند بر الگوی کشت و سود ناخالص کشاورزان منطقه سیستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل.

17) .Manjarrez, Victor M. (2015) Border Security: Defining it is the Real Challenge. DE GRUYTER, Vol.12, No.4, pp.1-8.

18) Minten, B. & Barrett, Ch. (2011) "Agricultural technology, productivity and poverty in madagascar", World Development Journal, Vol.36, No.5, pp.797-822.