راهبردسنجی چالشها و فرصتهای نواحی مرزی استان آذربایجان غربی در دفاع از سرزمین (مطالعه موردی: اشنویه، سردشت، پیرانشهر)

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسندگان

گروه جغرافیا دانشگاه ارومیه

چکیده

تامین امنیت مرزها همواره یکی از موضوعات مهم و کاربردی در جغرافیای سیاسی می باشد .مرزها استراتژیک اند؛ این نوارها ،محورهای رویارویی های احتمالی بوده و بیشتر برخوردهای محسوس دولت-ملت ها در آنجا آشکار می شود.هدف از انجام این پژوهش تعیین اولویتها و استراتژیهای برتر و محدودیتهای اجرایی در شهرستانهای مرزی همجوار با کشور عراق در استان آذربایجان غربی و ارائه راهکارهای اجرایی در جهت عملیاتی کردن استراتژیهای امنیتی و دفاعی در این مناطق می باشد. این پژوهش توصیفی- تحلیلی می باشد و از روش میدانی برای جمع آوری اطلاعات استفاده شده است. مدل استفاده شده در این تحقیق مدل هیبریدی AHP-SWOT است و امتیاز دهی به متغیرهای به کار رفته در مدل SWOT و در قالب پرسشنامه توسط 30 نفر ازکارشناسان و متخصصان جغرافیایی (متخصص در رشته های جغرافیا و برنامه ریزی شهری، سیاسی،روستایی، نظامی و...) برای شناسایی نقاط قوت و ضعف (عوامل داخلی) و فرصت و تهدیدها (عوامل خارجی) و در مدل AHP جهت اتخاذ بهترین راهبرد (SO,WO,ST,WT) وزن‏دهی شده است. با توجه به نتایج حاصل از بررسی راهبردها، راهبردبازنگری (WO) با ارزش نهایی 0.482 در الویت اول، راهبرد تدافعی (WT)و راهبرده رقابتی(SO) به ترتیب با ارزش های نهایی 0.159 و 0.139 در الویت های دوم و سوم اجرایی در مجموع این سه شهرستان مرزی ،استان قرار دارند و در اولویت بندی راهبردها به تفکیک شهرستان نیز در راهبرد رقابتی(SO) پیرانشهر، در راهبرد بازنگری (WO) سردشت، در راهبرد تنوع (ST) پیرانشهر و در راهبرد تدافعی (WT) سردشت الویت اول اجرایی را به خود اختصاص دادند.

کلیدواژه‌ها


1)      ازغندی، علیرضا (1384) جنگ و صلح: بررسی مسائل نظامی و استراتژیک معاصر، تهران: انتشارات سمت.

2)      اصغری سراسکانرود، صیاد؛ موسوی، میرنجف؛ مهدوی، سجاد (1398) تحلیل عوامل ژئومورفولوژیکی در مکان‌یابی مراکز نظامی- دفاعی با استفاده از ANP و GIS منطقه موردمطالعه: پادگان‌های شهرستان‌های مرزی استان آذربایجان غربی، آمایش جغرافیایی فضا، دوره9، شماره33، صص.96-77.

3)      ال ساعتی، توماس (1391) تصمیم‌سازی به روش AHP، مترجم: علی‌اصغر توفیق، تهران: مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران.

4)      امینیان، بهادر (1374) عناصر سازنده تفکر نظامی نوین، سیاست دفاعی، دوره6، شماره 10-11، صص. 164-135.

5)      پیرعلی، علیرضا و سیادت، سعیده (1392) تدابیر راهبردی ناجا در گسترش امنیت پایدار مرزهای جنوب شرق کشور (موردمطالعه: استان سیستان بلوچستان)، پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، دوره 1، شماره 1، صص.126-103.

6)      پور موسی، سید موسی (1386) ملاحظات دفاعی امنیتی در آمایش سرزمین جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال5، شماره15، صص.24-1.

7)      دانشنامه جهان اسلام (1393) اصطلاح فقهی و حقوقی دفاع، جلد17، انتشارات بنیاد دایره المعارف اسلامی.

8)      زبردست، اسفندیار (1380) کاربرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، هنرهای زیبا، شماره10، صص. 21-13.

9)      سعیدی، علی و لشکناری، ربیع ترک (1392) ملاحظات دفاعی-امنیتی در آمایش شرق استان هرمزگان، فصلنامه پژوهش‌های حفاظتی _امنیتی، سال 2، شماره 3، صص. 148-127.

10)    صفوی، سیدیحیی (1384) مقدمه‌ای بر جغرافیای نظامی ایران، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

11)    طحانی، غلامرضا (1393) بررسی نقش آمایش سرزمینی در امنیت جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علوم و فنون نظامی، دوره10، شماره27، صص. 48-29.

12)    علی‌اکبر پوری، رحیم (1393) پدافند غیرعامل در دفاع سرزمینی (نوآوری در حوزه دانش جغرافیای نظامی)، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دوره 25، شماره1، صص.50-37.

13)    عباسی، علی و جعفری، رضا (1390) تبیین وجوه راهبردی، تاکتیکی و عملیاتی فرماندهی حضرت امام خمینی (ره) در جنگ تحمیلی، فصلنامه مدیریت نظامی، دوره11، شماره42، صص.42-11.

14)    فولادی، بهروز (1395) بررسی راهبردهای ایران در برابر استراتژی آمریکا در منطقه خلیج‌فارس در دهه 90 میلادی، تحقیقات جدید در علوم انسانی، سال2، شماره4، صص66-48.

15)    فرد، آر. دیوید (1379) مدیریت استراتژیک، ترجمه محمد اعرابی و علی پارسیان، تهران: انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

16)    قدسی‌پور، سیدحسن (1384) فرایند تحلیل سلسله مراتبی AHP، تهران: انتشارات دانشگاه امیرکبیر (پلی‌تکنیک).

17)    قنبری، حکیمه و روستایی، شهریور (1392) بررسی اولویت‌های برنامه‌ریزی و آمایش مناطق مرزی استان آذربایجان شرقی با به‌کارگیری مدل تحلیل شبکه (ANP)، آمایش سرزمین، دوره 5 ، شماره2، صص.360-335.

18)    قنبری، ابوالفضل و سرداری، ایوب (1394) استراتژی‌های آمایش مناطق مرزی با تأکید بر امنیت و راهکارهای اجرایی آن با استفاده از مدل SWOT-AHP، منطقه موردمطالعه: شهرستان‌های مرزی آذربایجان شرقی، دانش انتظامی آذربایجان شرقی، دوره 5، شماره16، صص. 108– 93.

19)    کامران، حسن؛ پریزادی، طاهر؛ حسینی امینی، حسن (1390) ساماندهی فضایی نواحی مرزی هم‌جوار با مرز ایران و پاکستان با رویکرد پدافند غیرعامل با استفاده از مدل SWOT، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دوره 2، شماره5،  صص. 132-109.

20)    محمدپور، علی و آقایی، پرویز (1396) راهبرد سنجی چالش‌ها و فرصت‌های استان کردستان در دفاع از سرزمین، مدیریت نظامی، دوره 17، شماره 68، صص. 127-101.

21)    موسوی، میرنجف و زنگی‌آبادی، علی (1391) برنامه‌ریزی توسعه شهرهای مرزی، مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی، مشهد: انتشارات شریعه توس.

22)    موسوی، میرنجف و حکمت‌نیا، حسن (1392) کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، تهران: انتشارات آزاد پیما.

23)    موسوی، میرنجف؛ ویسیان، محمد؛ خلیفی پور، حکیمه (1394) اولویت‌بندی راهبردهای امنیت پایدار در آمایش مناطق مرزی، منطقه موردمطالعه: استان کردستان، پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، دوره1، شماره2، صص.77-55.

24)    مهدوی، سجاد (1395) تحلیل ژئومورفولوژیکی در مکان‌یابی مراکز نظامی و دفاعی با استفاده از GIS و ANP، مطالعه موردی: شهرستان‌های مرزی استان آذربایجان غربی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و دفاع مقدس، به راهنمایی صیاد اصغری سراسکانرود و میرنجف موسوی، دانشگاه ارومیه.

25)   ولی زاد، لیلا (1397) استراتژی‌های امنیتی و دفاعی آمایش مناطق مرزی و راهکارهای اجرایی آن با استفاده AHP-SWOT (مطالعه موردی: شهرستان‌های مرزی استان آذربایجان غربی). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه ارومیه.

26)    هاروی، دیوید (1387) شهری شدن سرمایه، مترجم: عارف اقوامی مقدم، تهران: نشر اختران.

27)    هادی زاده، سعید؛ زیبنده، عدالت و پژم، محمدرضا (1394) تحلیل راهبردهای توسعه منطقه مرزی آستارا با استفاده از مدل SWOT، فصلنامه علوم و فنون مرزی، سال 6. شماره1، صص.90-69.

28)   Jones, P. N. & Wild, T. (1994) Opening the frontier: recent spatial impacts in the former inner-German border zone, Regional studies, Vol.28, No.3, pp.259-273.‌

29)   Peach, J. T. & Adkisson, R. V. (2000) NAFTA and economic activity along the US-Mexico Border, Journal of Economic, Vol.34, No.2, pp.481-489.‌