بررسی و تحلیل تأثیر سرمایه‌ی اجتماعی بر امنیت مناطق مرزها (مطالعه‌ی موردی: روستاهای مرزی بخش ارشق مرکزی شهرستان مشگین شهر)

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه برنامه ریزی شهری و روستایی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه محقق اردبیلی

2 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

حفاظت و حراست از سرزمین در سراسر کره زمین برای تمام کشورها یک ارزش به حساب می‌آید. ضمانت تحقق این امر بدون شک مدیریت مرزها و داشتن مرزهایی با امنیت کامل هست. امنیت بنیادی‌ترین نیاز هر جامعه و مهم‌ترین عامل برای دوام زندگی اجتماعی به شمار می‌رود. کشور ایران دارای مرزهای زیادی با همسایگان خود است که ناامنی آنها نگرانی‌هایی را برای مرزنشینان و دولت مرکزی به وجود می‌آورد. در همین راستا اهمیت نقش سرمایه اجتماعی در روند توسعه جوامع مساله‌ای است که در سال‌های اخیر مورد توجه بسیاری از محققان قرار گرفته است. هدف اصلی این مقاله بررسی ابعاد مختلف سرمایه اجتماعی بر امنیت مرزی در روستاهای مرزی بخش ارشق مرکزی شهرستان مشگین شهر واقع در استان اردبیل می‌باشد. نوع تحقیق کاربردی و روش آن توصیفی _ تحلیلی است. داده‌ها واطلاعات به روش میدانی- پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه گردآوری شده است که در نهایت اطلاعات جمع آوری شده به وسیله‌ی نرم افزار 21SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که بین مهم‌ترین ابعاد تأثیر گذار بر امنیت مرزی (مشارکت مدنی– اجتماعی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، اعتماد اجتماعی و انسجام اجتماعی) و امنیت مرزی رابطه‌ی معنا داری وجود دارد. جامعۀ نمونه، ضمن تأیید مرزهای آرام در این منطقه، وجود برخی ناامنی مانند قاچاق را تأیید می‌کنند.

کلیدواژه‌ها


1)      اجتهادی، مصطفی (1386) سرمایه اجتماعی، پژوهشنامه علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، شماره 53، صص. 12-1.

2)      احمدی­پور، زهرا، مختاری­هشی، حسین؛ رکن‌الدین­افتخاری، عبدالرضا؛ وزین، نرگس (1386) بررسی روند شتاب توسعه ‌یافتگی فضاهای سیاسی – اداری کشور، مطالعه موردی: استان‌های ایران در برنامه‌های اول تا سوم توسعه (1383 تا 1386)، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 3، شماره 1، صص. 49-22.

3)      افراخته، حسن؛ عزیزی، اصغر؛ مهرعلی‌تبار فیروزجایی، مرتضی (1393) نقش سرمایه اجتماعی بر توسعه روستایی دهستان چهاردانگه، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 14، شماره 34، صص.45-27.

4)      ایمانی، بهرام؛ یاری، ارسطو؛ قهری، فوزیه (1398) بررسی عوامل مؤثر بر احساس امنیت در روستاهای مرزی غرب کشور، مطالعه موردی: شهرستان بانه، فصلنامه علوم و فنون مرزی، دوره 8، شماره 3، صص. 65-45.

5)      آهوار، امین (۱۳۹۳) بهره‌گیری از سرمایه اجتماعی عشایر مرزنشین در تأمین امنیت عمومی، همایش ملی مرزنشینی توسعه پایدار و فرصت‌های سرمایه‌گذاری، شهرستان پارس‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد پارس‌آباد مغان، 

6)      بذرافشان، جواد و روستا، مجتبی (1395) ارزیابی عوامل مؤثر بر احساس امنیت در مناطق روستایی، مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان جهرم، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دوره 6، شماره 23، صص.152-142.

7)      براتی، ناصر و یزدان‌پناه شاه‌آبادی، محمدرضا (1390) بررسی ارتباط مفهومی سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی در محیط شهری، نمونه موردی پردیس، جامعه پژوهی فرهنگی، سال 2، شماره 1، صص.49-25.

8)      بریمانی، فرامرز؛ راستی، هادی؛ دهانی، میثم؛ جهان تیغ، راضیه (1397). تحلیل رابطه سرمایه اجتماعی و عوامل تهدیدکننده امنیت مورد شناسی: سکونتگاه‌های مرزی استان سیستان و بلوچستان، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای، دوره 26، شماره 8، صص. 178-159.

9)      بنازاده، زهرا (1394) تبیین اثرات اعتبارات مقاوم‌سازی و نوسازی مسکن بر احساس امنیت اجتماعی خانوارهای روستایی، مطالعه موردی دهستان نوبندگان، شهرستان فسا، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: منیژه احمدی، دانشگاه زنجان.

10)   پور موسوی، سید موسی (1382) درآمدی بر بهینه‌سازی کنترل مرزهای مشترک سیاسی جمهوری اسلامی ایران (بخش اول)؛ جغرافیای نظامی و امنیتی، سال 1، پیش‌شماره 40، صص 0-0(به دلیل مرجع بودن فاقد شماره صفحه بود).

11)   پیرعلی، علیرضا و سیادت، سعیده (1393) بررسی و رتبه‌بندی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر احساس امنیت اجتماعی ساکنان مناطق مرزی، مطالعه موردی بوشهر، فصلنامه علوم و فنون مرزی، سال 5، شماره 1، صص. 86-65.

12)   حاجی‌پور، خلیل (1385) برنامه‌ریزی محله مبنا: رهیافتی کارآمد در ایجاد مدیریت شهری پایدار، نشریه هنرهای زیبا، سال 15، شماره 26، صص. 46-37.

13)   حافظ نیا، محمدرضا (1385) جزوه درس دوره دکتری جغرافیای سیاسی درس جمعیت و توسعه، دانشگاه تربیت مدرس 1385.

14)   حیدری ساربان، وکیل؛ باختر، سهیلا؛ خوش‌رفتار، عبدالرضا (1397) تحلیل امنیت اجتماعی و اثرات آن در توسعه گردشگری، موردمطالعه روستای سراب هرسم، شهرستان اسلام‌آباد غرب، راهبردهای توسعه روستایی، جلد 5، شماره 3، صص. 395-383.

15)   حیدری ساربان، وکیل؛ باختر، سهیلا؛ طالعی حور، وحید (1395) ارزیابی و تأثیر مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی بر توانمندسازی زنان روستایی، مطالعه موردی: دهستان شیان، شهرستان اسلام‌آباد غرب، زن و جامعه، سال 7، شماره 4، صص.49-27.

16)   حیدری ساربان، وکیل (1390). تأثیر سرمایه اجتماعی بر میزان مشارکت روستاییان در مناطق روستایی، مجموعه مقالات یازدهمین کنگره جغرافیدانان ایران، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.

17)   رحمتی، منصور؛ محمدی حمیدی، سمیه؛ حسینی، سید مصطفی؛ رضائیان قیه‌باشی، احد (1398) تحلیل فضایی شاخص‌های سرقت استان‌های مرزی در راستای امنیت پایدار، پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، دوره 7، شماره 3، صص 109-79.

18)   رضایی، محسن (1384) الزامات چشم‌انداز؛ تهران: انتشارات مجمع تشخیص مصلحت نظام.

19)   سجاسی قیداری، حمدالله و عرب تیموری، یاسر (1397) سنجش و تحلیل مسئولیت‌پذیری اجتماعی روستائیان به حفظ محیط‌زیست، مطالعه موردی: دهستان‌های شهرستان خواف، سال 9، شماره 1، صص. 99-79.

20)   طالبی، ابوتراب؛ بحری‌پور، امیرحسین (1391) بررسی میزان چگونگی جمع‌گرایی در مسئولیت‌پذیری اجتماعی، موردمطالعه: شهر کاشان، علوم اجتماعی، دوره21، شماره 66، صص. 72-37.

21)   طالبی، ابوتراب و خوشبین، یوسف (1393) مسئولیت‌پذیری اجتماعی جوانان، علوم اجتماعی، دوره19، شماره 59، صص. 240-207.

22)   عبدلی، اصغر؛ محمدی، جمال؛ ابراهیمی، رضا (1393) تحلیلی بر میزان احساس امنیت اجتماعی گردشگران، مطالعه موردی: گردشگران داخلی شهر اصفهان، جغرافیا و برنامه‌ریزی، سال 18، شماره 50، صص. 257-235.

23)   عندلیب، علیرضا (1384) آمایش مناطق مرزی؛ تهران: دانشگاه مالک اشتر.

24)   عینالی، جمشید (1393) ارزیابی نقش سرمایه اجتماعی در یکپارچه‌سازی اراضی کشاورزی، مطالعه موردی: دهستان حصار ولی‌عصر، شهرستان آوج، پژوهش‌های روستایی، دوره 5، شماره 2، صص.396-375.

25)   فراهانی، حسین؛ عبدلی، سمیه؛ چراغی، مهدی (1391) ارزیابی اثرات سرمایه اجتماعی در توسعه نواحی روستایی با تأکید بر کیفیت زندگی، مطالعه موردی: دهستان مشهد، میقان شهرستان اراک، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال 2، شماره 8، صص. 78-67.

26)   فرجی سبکبار، حسنعلی؛ رضایی، حجت؛ غلامی، علی(1394) سطح‌بندی سکونتگاه‌های روستایی با تأکید بر مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی، مطالعه موردی: دهستان تیرجرد شهرستان ابرکوه، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال 5، شماره 18، صص.116-101.

27)   گلشیری اصفهانی، زهرا؛ رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ پورطاهری، مهدی (1394) تحلیل فضایی امنیت گردشگران سلامت در مناطق روستایی ایران، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 11، شماره 2، صص. 197-174.

28)   مافی، عزت‌الله؛ ابراهیمی، مریم؛ صالحی گزل‌آبادی، زهره (1397) سرمایه اجتماعی و امنیت پایدار مرز، فصلنامه علمی دانش انتظامی هرمزگان، دوره 8، شماره 27، صص.107-86.

29)   محمدی یگانه، بهروز؛ چراغی، مهدی؛ اسلامی، لیلا (1396) تحلیل اثرات اعتبارات مقاوم‌سازی مسکن بر احساس امنیت خانوارهای روستایی، مطالعه موردی: دهستان معجزات در زنجان، برنامه‌ریزی توسعه کالبدی، سال 2، شماره 3، صص. 98-81.

30)   محمدی، حسین و حیاتی، مریم (1389). سرمایه اجتماعی حلقه مفقوده توسعه روستایی، سومین کنگره علوم ترویج و آموزش کشاورزی.

31)   محمودی، علی (1389) موانع و مشکلات بازارچه‌های مرزی در توسعه منطقه‌ای. مطالعه موردی: مناطق شمال و شمال غرب، موسسه پژوهش‌های بازرگانی، دوره2، شماره 10 صص. 61-53.

32)   مشکینی، ابوالفضل؛ محمدی حمیدی، سمیه؛ ویسیان، محمد (1396) بررسی توسعه‌یافتگی استان‌های مرزی در راستای امنیت پایدار با استفاده از مدل ویکور.  فصلنامه علمی علوم و فنون مرزی، دوره 6، شماره 2، صص.167-147.

33)   ملکان، احمد؛ محمدپور، علی؛ رضایی، مهران؛ تراب، ذبیح الله (1394) رابطه بین سرمایه اجتماعی و امنیت مرزی، نمونه موردی: شهرستان نوسود، فصلنامه علوم و فنون مرزی، سال 6، شماره 3، صص.111-77.

34)   ملک‌حسینی، محمدتقی؛ نعیمی، محمدرضا؛ نادری، محمدمهدی (1392) بررسی رابطه هویت ملی با سرمایه اجتماعی در بین مرزنشینان استان گلستان (موردمطالعه: شهرستان مراوه‌تپه). پژوهش‌نامه مطالعات مرزی، دوره 1، شماره 1، صص.68-39.

35)   مؤیدفر، سعیده؛ تقوایی، مسعود؛ زنگی‌آبادی، علی (1393) تبیین امنیت گردشگران با تأکید بر مؤلفه‌های مدیریت بحران گردشگری، موردمطالعه: فضاهای گردشگری شهر یزد، پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، سال 2، شماره 7، صص. 24-1.

36)   میرحیدر، دره (1375)، مبانی جغرافیای سیاسی، تهران: سمت.

37)   میرشکاران، یحیی؛ رضایی، محمدرضا؛ قربانی‌نژاد، ریباز (۱۳۹۱) نقش و جایگاه سرمایه اجتماعی در تأمین امنیت در مناطق مرزی، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش‌ها و رهیافت‌ها، زاهدان، دانشگاه سیستان و بلوچستان. 

38)   نوری، سید هدایت اله؛ هاشمی، صدیقه؛ محمودی، سمیرا؛ طباطبایی، حجت‌الله (1395) اثرات سرمایه اجتماعی بر توسعه پایدار کشاورزی در روستاهای دهستان آباده طشک، اقتصاد فضا و توسعه روستایی، سال 5، شماره 3، صص. 55-37.

39)   الوانی، سید مهدی و سید نقوی، میرعلی (1380) مفهوم سرمایه اجتماعی و ابعاد آن؛ فصلنامه مطالعات مدیریت، شماره 33 و 34، صص.26-9.

40)   Chen, T.  & Turner, J. (2014) Extending Social Security Coverage to the Rural Sector in China, International Scoial Security Review, Vol.67, No.1, pp.49-70

41)   Chriest, A. & Niles, M. (2018)The role of community social capital for security following an extreme weather event, Rural Studies, No.64, pp.80-90

42)   Flynn, M. & kay, R. (2017) Migrants' experiences of material and emotional security in rural Scotland: Implications for longer-term settlement, Rural studies, No.52, pp. 56-65.

43)   Glassner, Martin, Ira. (1993) political geography; USA, john wiley and son.

44)   Mcleod, S. (2014) Maslow's Hierarchy of Needs, retrieved from http://www.simplypsychology.org/maslow.html.

45)   Mukaila, A. & sakariyau, O. B. & Dauda, c. k. & paiko, I. &zubairu, U. M. (2012) Social Capital and Poverty Reduction in Nigeria: A Case Study of Minna Metropolis, social international, journal of Business and social science, No.12, pp.653-672.

46)   National Statistics, Social Capital a reviw of the literature. (2001) www.worldbank.org/poverty/scapital.

47)   Yung, Y.  & Williamson, J. & Chen, C. (2010) Social Security for China’s Rural Aged: A Proposal Based on A Universal Non-Contributory Pension, International Journal of Social Welfare, Vol.6, No.8, pp.142-152.