بررسی ابعاد مکانی- فضایی تروریسم در مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: مقاله مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته علوم سیاسی دانشگاه علوم انتظامی امین

2 استادیار روابط بین الملل دانشگاه علوم انتظامی امین

3 استادیار سیاستگذاری عمومی دانشگاه علوم انتظامی امین

چکیده

امروزه واژه تروریسم با ورود به عرصه‌های جدید شکل و قالب تازه‌ای را پیداکرده است، تروریسم در رویکرد جدید (تروریسم نوین) و انتقال مجدد از حالت ذهنی به عینی است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد مکانی- فضایی تروریسم در مناطق مرزی جمهوری اسلامی با استفاده از روش توصیفی -تحلیلی بر اساس نظریه‌های سرایت، عقلانی، محرومیت نسبی، یادگیری اجتماعی، روان‌شناختی، جهانی‌شدن، ایدئولوژی و مرکز پیرامون (فریدمن)، به نگارش درآمده است. پرسش اصلی این پژوهش به این ترتیب است که ابعاد مکانی - فضایی تروریسم در مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران به چه صورت می باشد؟ یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که تروریسم در نواحی مرزی جمهوری اسلامی ایران سه بعد مکانی و جغرافیایی دارد که عبارت‌اند از: محیط (فضای) شکل‌گیری و فعالیت گروه‌های تروریستی (مکان- مقیاس)؛ اهداف موردحمله و انگیزه‌ها و پیامدهای ژئوپلیتیکی تروریستی. همچنین تروریسم هم به لحاظ ساختاری و هم از جنبه عملکردی دارای ابعاد مکانی - فضایی بسیار مهمی است. این عوامل ممکن است جنبه‌های مختلف سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و مذهبی را شامل شوند یا ترکیبی از شاخص‌های گوناگون باشند. نتایج بیانگر آن است شکل‌گیری پدیده تروریسم در نواحی مرزی جمهوری اسلامی ایران، حاصل ترکیب زمینه‌های جغرافیایی، به‌منزله عوامل درون‌زا و زیربنایی، و ویژگی‌های ژئوپلیتیک، به‌منزله عوامل برون‌زا و روبنایی، است.

کلیدواژه‌ها


1)      ابراهیم‌زاده، عیسی (1388)" بنیان‌های جغرافیای جنوب شرق ایران "، زاهدان: انتشارات دانشگاه سیستان و بلوچستان.

2)      احمدی پور، زهرا (1386) بررسی روند شتاب توسعه‌یافتگی فضای سیاسی- اداری کشور، مطالعه موردی استان‌های ایران در برنامه‌های اول تا سوم توسعه (1386-1383)، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 3، شماره 1، صص 22-49.

3)      اسماعیلی، حمیدرضا (1390) مجموعه مقالات تروریسم در ایران معاصر، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی

4)      اطاعت، جواد و  دبیری، علی‌اکبر (1395) بررسی ابعاد مکانی –فضایی تروریسم، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 12، شماره 2، صص 24-47.

5)      اطاعت، جواد و  دبیری، علی‌اکبر (1393) ارزیابی جغرافیای حملات تروریستی با استفاده از نظریه انتخابی عقلانی، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، دوره 5، شماره 37، صص 63-89.

6)      اطاعت، جواد و  دبیری، علی‌اکبر (1394) جهانی‌شدن ارتباطات و توزیع فعالیت‌های تروریستی، فصلنامه جغرافیا (فصلنامه علمی پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیای ایران)، سال 13، شماره 45، صص 115-134.

7)      افشاری سیستانی، ایرج (1369) سیستان نامه، تهران: مرغ آمین.

8)      افضلی، رسول و افضلی زاده،سلمان؛ پویان، داوود (1390) ژئو تروریسم: رویکردی جغرافیایی به تروریسم،  فصلنامه مدرس علوم انسانی-برنامه‌ریزی و آمایش فضا، دوره 15، شماره 1، صص105-123.

9)      اولین همایش ملی کنترل و نظارت بر پیش سازهای مواد مخدر و روان‌گردان، سردار حسین‌آبادی رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر، اسفند 1388.

10)   ایزدی، حسن و دبیری، علی‌اکبر (1390) ارزیابی جغرافیای تروریسم در جنوب شرقی ایران، فصلنامه بین‌المللی ژئوپلیتیک، سال 9، شماره 1، صص91-126.

11)   بیگدلی، علی (1377) ترورهای سیاسی در تاریخ معاصر ایران، تهران: نشر سروش.

12)   پور موسوی، سید موسی و رهنما قره خانبگلو، جهانبخش؛ میرزازاده کوهشاهی، مهدی (1389) فعالیت‌های تروریستی پژاک و امنیت جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه آفاق امنیت، سال 3، شماره 9 ، صص121-136.

13)   پیشگاهی فرد، زهرا و میرزازاده کوهشاهی، مهدی (1393) تبیین عوامل مؤثر در بحران‌زایی و مدیریت مرزهای ایران و پاکستان، جغرافیا و توسعه، دوره، شماره 36، صص61-80.

14)   جلائی پور، حمیدرضا (1372) کردستان علل تداوم بحران آن پس از انقلاب اسلامی، تهران: وزارت امور خارجه. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.

15)   حافظ، محمدرضا (1381) جغرافیای سیاسی، تهران: سمت

16)  حسینی، محمد (1385) سیستان و بلوچستان: ناامنی و ریشه‌ها، راهبردِ چشم‌انداز ایران، دوره 8، شماره 38، صص 5-12.

17)   عبدالله خانی، علی (1386) تروریسم شناسی، تهران: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.

18)   علایی طالقانی، محمود (1382) ژئومورفولوژیکی ایران، ج دوم، تهران: قومس.

19)   قالیباف، محمدباقر (1375) بررسی نقش عناصر جغرافیایی در امنیت سیستان و بلوچستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران.

20)   قوشچی، محمدرضا و نادری، محمد (1393) جهانی‌شدن و تکثر قومی در ایران، چالش، و فرصت، فصلنامه راهبردی مطالعات جهانی‌شدن، دوره 17، شماره 14، صص 55-91.

21)   کامران، حسن؛ غلامی بهادر؛ یاری اسلام، حسینی امینی، حسن؛ خالدی، حسین (1384) جغرافیا و قدرت ملی ایران، فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیا، دوره 5، شماره 16، صص 5-28.

22)   کلانتری، خلیل (1377) شناسایی مناطق عقب‌مانده در ایران، فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیا، دوره 13، شماره 48، صص 120-131.

23)   گالاهر، کارلین (1391) مفاهیم کلیدی در جغرافیای سیاسی، ترجمه محمدحسین نامی و علی محمدپور، تهران: زیتون سبز.

24)   مختاری هشی، حسین؛ مومنی، مهدی؛ باقری، مهرداد (1393) تدوین راهبردهای آمایش مناطق مرزی، مطالعات موردی، مرزهای شرقی کشور، فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیا، پاییز، دوره 29، شماره 3، صص 237-254.

25)   مشکینی، قدیر (1378) جمعیت و امنیت؛ امکانات و موانع پیدایش دولت کردی در خاورمیانه، فصلنامه مطالعات راهبردی، دوره 2، شماره 5 و 6، صص157-184.

26)   والتر، رایش (1381) ریشه‌های تروریسم، ترجمه حسین محمدی نجم، چ 1، تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، دانشکده فرماندهی و ستاد.

27)   هاشمی، روح‌الله (1392) کالبدشکافی تروریسم و استراتژی مقابله با آن، روزنامه افغانستان ما؛ شنبه ۴ جوزا.

28)   نگارش، حسین و محمود خسروی (1379) بررسی اقلیم کشاورزی سیستان و بلوچستان. طرح پژوهشی، زاهدان، حوزه معاونت پژوهشی دانشگاه سیستان و بلوچستان.

29)   سایت آفتاب نیوز، تاریخ دریافت: 2/3/96

30)   سایت خبری –تحلیلی مشرق

31)   پایگاه اطلاع‌رسانی قربانیان ترور (هابلیان).

32) Crenshaw, Martha (1981) the Caus of Terrorism", Comparative Politics journal, The City University of New Vol.13, No.4, pp 71-99

33) Globa l Terrorism Index (2014) Measuring and Understanding The Impact.