بررسی وضعیت مهاجرت در مناطق روستایی شهرستان‌های مرزی ایران

نوع مقاله : پژوهشی مستخرج از طرح پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جامعه‌شناسی، مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور، تهران، ایران

2 دانشجوی دکترای جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران و پژوهشگر مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور، تهران، ایران.

چکیده

یکی از چالش‌های امروز جامعه ایران مهاجر فرستی بی‌رویه مناطق کم تراکم و اجتماعات محلی است که آینده پایداری کلیت سرزمینی را به مخاطره می‌اندازد. هدف این مقاله، بررسی وضعیت مهاجرت در مناطق مرزی روستایی شهرستان‌های مرزی ایران و عوامل اثرگذار در این مهاجرت در دوره 90-1385 است. روش تحقیق اسنادی و بر پایه تحلیل ثانویه داده‌های حاصل از سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن و سایر یافته‌های مرتبط با موضوع موردمطالعه است. یافته‌ها نشان می‌دهد در این دوره حدود 9 درصد از جمعیت کشور در روستاهای مناطق مرزی کشور ساکن هستند. کمترین نرخ مهاجرپذیری برای مناطق روستایی شهرستان‌های دشت آزادگان، شادگان و سیب و سوران، و بیشترین برای مناطق روستایی شهرستان‌های ابوموسی، بوشهر و کنگان است. کمترین نرخ مهاجر فرستی برای مناطق روستایی شهرستان‌های میان‌کنگی (هیرمند) و مهرستان (زابلی) در استان سیستان‌وبلوچستان، میاندورود در استان مازندران، و بیشترین نرخ مهاجر فرستی برای مناطق روستایی شهرستان‌های بوشهر، ابوموسی، قصرشیرین است. حدود 44 درصد از مناطق روستایی شهرستان‌های مرزی مهاجر فرست (خالص مهاجرتی منفی)، در مقابل، 56 درصد از این مناطق مهاجرپذیر (خالص مهاجرتی مثبت) داشته‌اند. در مناطق روستایی شهرستان‌های مرزی بالاترین میانگین نرخ بیکاری برای استان‌های سیستان‌وبلوچستان، خوزستان، کرمانشاه و ایلام، و پایین‌ترین میانگین برای استان‌های آذربایجان شرقی، خراسان جنوبی و خراسان شمالی می‌باشد. از دلایل مهاجر فرستی بالا در مناطق روستایی استان‌های مرزی می‌توان به بیکاری بالا در مناطق روستایی، آب‌وهوای نامناسب، دسترسی محدود به امکانات اولیه زندگی همچون امکانات آموزشی و بهداشتی، نداشتن مزیت اقتصادی مرز برای مردم و ... اشاره داشت. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد روستاهای مرزی کشور به‌خصوص در مرزهای زمینی/ خاکی دچار از دست دادن جمعیت هستند این شرایط به‌ویژه در مناطق روستایی جنوب شرقی و همچنین غرب و شمال غرب کشور بیشتر نمود دارد. یکی از دلایل ایجاد چنین وضعیتی مربوط به نابرابری‌های منطقه‌ای و عدم توسعه‌یافتگی در این مناطق است، زیرا استان‌های مرزی کشور در ردیف استان‌های با سطح کمتر توسعه‌یافته و توسعه‌یافتگی متوسط قرار دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Migration Situation in Rural Areas of Border Cities of Iran

نویسندگان [English]

  • Valiollah Rostamalizadeh 1
  • Ghorban Hosseini 2
1 Assistant Professor in Sociology, Institute of Studies and Comprehensive and Specialized Population Management, Tehran, Iran
2 PhD student in Demography, University of Tehran and researcher at the Institute of Comprehensive and Specialized Population Studies and Management, Tehran, Iran.
چکیده [English]

One of the challenges of today's Iranian society is the indiscriminate emigration of low-density areas and local communities, which endangers the future stability of the entire territory. The purpose of this article is to investigate the situation of migration in rural border areas of border cities of Iran and the factors affecting this migration in 2006-2010. The research method is documentary and based on the secondary analysis of data from general population and housing censuses and other findings related to the subject under study. The findings show that in this period, about 9% of the country's population live in villages in the border areas of the country. The lowest immigration rate is for the rural areas of Dasht-e Azadegan, Shadegan and Sib-o-Soran, and the highest is for the rural areas of Abu Musa, Bushehr and Kangan. The lowest migration rate is for rural areas of Miankangi (Helmand) and Mehrestan (Zaboli) cities in Sistan and Baluchistan province, Miandorod in Mazandaran province, and the highest emigration rate is for rural areas of Bushehr, Abu Musa and Qasr Shirin counties. About 44% of the rural areas of the border cities had immigrants (net negative immigration); in contrast, 56% of these areas had migrants (net positive immigration). In rural areas of border cities, the highest average unemployment rate is for the provinces of Sistan and Baluchistan, Khuzestan, Kermanshah and Ilam, and the lowest average is for the provinces of East Azerbaijan, South Khorasan and North Khorasan. The reasons for high emigration in rural areas of border provinces include high unemployment in rural areas, unfavorable climate, limited access to basic living facilities such as education and health facilities, lack of border economic benefits for the people, and so on. The results of this study show that the border villages of the country, especially in the land / land borders are suffering from population loss. These conditions are especially evident in the rural areas of the southeast as well as the west and northwest of the country. One of the reasons for such a situation is related to regional inequalities and underdevelopment in these areas, because the border provinces of the country are among the provinces with less developed and medium development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • migration
  • immigration
  • Net Migration
  • Unemployment Rate
  • Rural Border Areas
1)  ابراهیم‌زاده، عیسی؛ موسوی، میرنجف؛ کاظمی‌زاد، شمس‌اله (1391) تحلیل فضایی نابرابری‌های منطقه‌ای میان مناطق مرزی و مرکزی ایران، فصلنامه ژئوپلیتیک، بهار 1391، سال 8، شماره 1، صص. 235-214.
2)  ایلکا، شهاب و دین‌پناه، غلامرضا (1390) پهنه‌بندی سکونتگاه‌های مرزی کشور از طریق تکنیک رتبه‌بندی بر اساس تشابه به حل ایده‌ال، پژوهش‌های ترویج و آموزش کشاورزی، تابستان 1390، دوره 4، شماره 2 (پیاپی 14)، صص. 68-55.
3)  بروکی میلان، عادل و عینالی، جمشید (1395) تحلیل عوامل مؤثر بر مهاجرت روستاهای مرزی (مطالعه موردی: روستاهای مرزی دهستان چالدران جنوبی)، فصلنامه علوم و فنون مرزی، زمستان 1395، سال 7، شماره 4، صص. 83-63.
4)  پاپلی یزدی، محمدحسین و ابراهیمی، محمدامیر (1381) نظریه‌های توسعه روستایی، تهران: انتشارات سمت.
5)  پاپلی یزدی، محمدحسین و رجبی سناجردی، حسین (1396) نظریه‌های شهر و پیرامون، تهران: انتشارات سمت.
6)  حاج حسینی، حسین (1385) سیری در نظریه‌های مهاجرت، فصلنامه راهبرد، پاییز 1385، شماره 41، صص. 46-35.
7)  حسینی، قربان (1396) مطالعه تطبیقی مؤلفه‌های جمعیت‌شناسی استان‌های مرزی شرقی و غربی کشور طی دو دهه اخیر، فصلنامه علوم و فنون مرزی، زمستان 1396، سال 8، شماره 4، صص. 29-1.
8)  حسینی، قربان و خانی، سعید (1398) روند و الگوهای مهاجرت در استان‌های مرزی کشور، فصلنامه مطالعات ملی، زمستان 1398، سال 20، شماره 4، صص. 114-93.
9)  رستمعلی‌زاده، ولی‌الله و حسینی، قربان (1395) مهاجرت‌های روستایی در ایران و پیامدهای آن بر جامعه روستایی، مجله راهبرد اجتماعی و فرهنگی، پاییز 1395، دوره 5، شماره 20، صص. 215-191.
10)  زنجانی، حبیب‌الله (1380) مهاجرت، تهران: انتشارات سمت.
11)  عندلیب، علیرضا و مطوف، شریف (1388) توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران، باغ نظر، پاییز و زمستان 1388، دوره 6، شماره 12، صص. 76-57.
12)  لهسایی‌زاده، عبدالعلی (1368) نظریات مهاجرت، شیراز: انتشارات نوید.
13)   مرکز آمار ایران (1387) نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن کل کشور سال 1385، تهران.
14)   مرکز آمار ایران (1391) نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن کل کشور سال 1390، تهران.
15)  موسوی، میرنجف (1392) ارزیابی نقش بازارچه‌های مشترک مرزی در توسعه و رفاه مناطق مرزنشین: مطالعه موردی بازارچه مرزی تمرچین پیرانشهر، جغرافیا و توسعه، زمستان 1392، شماره 33، صص. 70- 55.
16)  موسوی، میرنجف؛ بهرامی جاف، ساجد؛ علیزاده، فریده؛ شهبازی، محبوبه (1397) بررسی روند سیاست‌گذاری‌های جمعیت در آمایش مناطق مرزی استان کرمانشاه (1365 تا 1395)، فصلنامه علوم و فنون مرزی، پاییز 1397، دوره 7، شماره 3، صص. 90-65.
17) Garasky, Steven. (2002) where are they going? A comparison of urban and rural youths’ locational choices after leaving the parental home, Journal of Social Science Research, Vol.31, No.3, pp.409–431.
18) Rostamalizadeh, Valiollah. & Nobakht, Reza. (2020) Sustainable Development and Migration in Iranian Frontier Counties, European Online Journal of Natural and Social Sciences, Vol.9, No.1, pp.135-152.
19) Hamid, Shahnaz. (2010) Rural to Urban Migration in Pakistan the Gender Perspective, Pakistan Institute of Development Economics, Working Papers 56.
20) De Haas, Hein. (2008) Migration and development A theoretical perspective, Bielefeld: COMCAD, Working Papers – Center on Migration, Citizenship and Development; 29.