تبیین نقش گردشگری بر ابعاد پایداری شهری (مطالعه موردی: شهر مرزی خواف)

نوع مقاله: علمی پژوهشی مستقل

نویسنده

گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران

چکیده

هجوم جمعیت به شهرهای بزرگ به منظور بهره گیری از فرصت های اقتصادی، اجتماعی و غیره؛ منجر به شکل گیری چالش های متعددی گردیده که از جملۀ آن می توان به ضعف اقتصادی، عدم امنیت، مهاجرت و خالی شدن سکنه مناطق مرزی اشاره کرد. توسعۀ پایدار از مباحث مطرح در زمینۀ مقابله با مشکلات گوناگون شهرها است که از 1980 به بعد بسیار مورد تأکید می باشد. در همین راستا، از رویکردهای نوین که می تواند نقش کلیدی در تحقق پایداری شهرها داشته باشد، گردشگری است. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی وضعیت ابعاد پایداری خواف و سپس تبیین نقش عامل گردشگری بر ابعاد پایداری شهری است. روش تحقیق پژوهش توصیفی – تحلیلی است و برای شناسایی معیارهای اصلی، مبانی نظری مورد بررسی قرار گرفت. معیارهای نهایی مطابق با نظرات صاحبنظران امر استخراج گردید. جامعه آماری پژوهش شامل دو گروه ساکنان شهر خواف و خبرگان و متخصصین حوزۀ گردشگری و برنامه ریزی شهری است. در مرحلۀ اول به منظور ارزیابی وضعیت ابعاد چهار گانۀ پایداری شهری از آزمون T تک نمونه ای در نرم افزار SPSS بهره گرفته شد و سپس برای تحلیل نقش گردشگری بر هریک از ابعاد پایداری شهری از نرم افزار LISREL استفاده گردید. یافته‌های تحقیق نشان دهنده آن است وضعیت شهر خواف به لحاظ ابعاد پایداری شهری مطلوب نمی باشد که در این میان پایداری اقتصادی پایین تر سطح مطلوبیت را کسب نمود. همچنین عامل گردشگری بر تمامی ابعاد پایداری شهری تأثیر مثبت و معنادار دارد که بیشترین آن بر پایداری کالبدی (91/0) و پایداری اجتماعی (41/0) است.

کلیدواژه‌ها


1)      اسعدی، میرمحمد و اردکانی، سعید (1394) ارائه مدلی پویا جهت توسعه گردشگری تاریخی (موردمطالعه: استان یزد)، دو فصلنامه کاوش‌های مدیریت بازرگانی، پاییز و زمستان 1394، دوره 7، شماره 14، صص. 167-147.

2)      اکبریان رونیزی، سعید رضا (1396) نقش گردشگری در پایداری شهری مورد: شهر سی سخت (شهرستان دنا)، فصلنامه گردشگری شهری، زمستان 1396، دوره 4، شماره 4، صص.12-1.

3)      بدیعی، لیلا؛ عزت پناه، بختیار؛ سلطانی، علیرضا (1398) تبیین و تحلیل توسعه پایدار شهری با تأکید بر مؤلفه‌های محیطی (مطالعه موردی: شهر سنندج، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دوره 10، شماره 36، صص.83-75.

4)      بدین، گلن؛ آلن، جانی؛ اتول، ویلیام؛ هریس، راب؛ مک دانل، یان (1399) مدیریت جامع رویدادهای گردشگری، ترجمه زهره عباسی و مریم محمدجعفر، چاپ دوم، تهران: انتشارات مهکامه.

5)      بیکی، پریسا و تردست، زهرا (1397) ارزیابی کیفیت اجزای مقصد گردشگری شهری از جنبه مدیریت مقصد (مطالعه موردی: آرامگاه فردوسی، شهر توس)، نشریه گردشگری شهری، بهار 1397، دوره 5، شماره 1، صص.68-53.

6)      پوراحمد، احمد؛ یوسفی، رشید؛ علی نیا، یاور؛ مرادپور، نبی (1394) بررسی تأثیرات گردشگری شهری بر توسعه پایدار شهر با تأکید بر ادراک ساکنان مطالعه موردی: شهر بانه، نشریه گردشگری شهری، پاییز 1394، دوره 2، شماره 3، صص 273-253.

7)      حاتمی نژاد، حسین و شریفی، امیر (1394) بررسی نقش گسترش گردشگری شهری بر توسعه پایدار شهری (نمونه موردی: شهر سنندج)، فصلنامه گردشگری شهری، بهار 1394، دوره 2، شماره 1، صص.74-61.

8)      حسینی نسب، سبیکه سادات؛ طیبی ثانی، مصطفی؛ مرسل، باقر (1398) تدوین مدل راهبردی گردشگری ورزشی در راستای توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی شهر مشهد)، جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، پاییز 1398، دوره 9، شماره 4، صص.637-613.

9)      حیدری، محمدتقی؛ برزگر، صادق؛ الهی چورن، محمدعلی (1399) تحلیل بر سرمایه‌گذاری در نواحی ساحلی مرزی با رویکرد توسعه پایدار مطالعه موردی: شهرستان چالوس، فصلنامه فنون و علوم مرزی، بهار 1399، دوره نهم، شماره 1، صص.63-31.

10)   خمرانی، غلامرضا و فلاحتی، زهرا (1394) بررسی و تحلیل تأثیر مکتب جغرافیای رادیکال بر توسعه شهری (مطالعه موردی شهر زابل)، اولین کنفرانس علمی پژوهشی افق‌های نوین در علوم جغرافیا و برنامه‌ریزی، معماری و شهرسازی ایران، انجمن توسعه و ترویج علوم و فنون بنیادین، تهران.

11)   دلشاد، علی (1396) تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه و تکامل مقصدهای گردشگری، گردشگری و توسعه، بهار 1396، دوره 6، شماره 10، صص 149-135.

12)   دهکاء احمدی، فریبرز؛ سجادی، ژیلا؛ واحدی یگانه، فرید (1397) سنجش میزان تحقق‌پذیری فرهنگ محیط‌زیست شهری در راه رسیدن به توسعه پایدار شهری، مطالعه موردی: شهر سنندج، فصلنامه شهر پایدار، دوره 1، شماره 1، صص.13-1.

13)   دیناری، احمد (1384) گردشگری شهری در ایران و جهان، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.

14)   رسول بهجتی (1391) وضعیت جغرافیایی شهرستان خواف، پایگاه اطلاعاتی جغرافیای خواف http://khafgeography.blogfa.com/

15)   زیـــاری، کرامـــت االله (1380) توســـعه پایـــدار و مسئولیت برنامه‌ریزان شـهری در قـرن بیسـت و یکـم، مجلـه دانشـکده ادبیـات و علـوم انسـانی دانشــــگاه تهــــران، دوره 108، شماره 271، صص. 365-160.

16)   سازمان جهانی جهانگردی (1390) مدیریت مقصد توریسم، ترجمه سید علی دلبری و محمدهادی رجبی، چاپ اول، تهران: انتشارات مهکامه.

17)   سجاسی قیداری، حمدالله و دلیر، الهه (1396) تحلیل سطح مسئولیت‌پذیری اجتماعی گردشگران در روستاهای مقصد گردشگری (موردمطالعه: گردشگران دهستان‌های شهرستان خواف)، دو فصلنامه مطالعات اجتماعی گردشگری، بهار و تابستان 1396، دوره 5، شماره 9، صص. 55-29.

18)   شربتیان، محمدحسن (1390) تأملی بر گردشگری شهری در ایران و ارائه راهکارهایی در جهت توسعه پایدار این صنعت شهری،  اولین همایش بین‌المللی مدیریت گردشگری و توسعه پایدار، مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت.

19)   صرافی، مظفر (1397) رهیافت بازآفرینی شهری رادیکال برای چیرگی بر ناپایداری توسعه ایران، نشریه هفت شهر، پاییز 1397، دوره 4، شماره 62، صص. 61-57.

20)   صفری سلامی، علیرضا؛ غیاثی، حسین؛ کیانی، اکبر (1393) بررسی ظرفیت‌های گردشگری شهرستان خواف، اولین همایش ملی توریسم و گردشگری سبز، 18 اردیبهشت‌ماه 1393، همدان، صص 14-1.

21)   ضرابی، اصغر و رضایی، مریم (1392) برنامه‌ریزی توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: شهر بابلسر)، فصلنامه اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، بهار 1392، دوره 22، شماره 85، صص.17-13.

22)   فنی، زهره (1398) ارزیابی شهر پایدار از منظر شهر دوستدار خانواده و بانوان باردار مطالعه موردی: منطقه 19 شهر تهران، فصلنامه شهر پایدار، بهار 1398، دوره 2، شماره 1، صص.44-29.

23)   قنبری، سیروس؛ علی­زاده، محمدرضا؛ اسلام فرد، فاطمه؛ فتوحی اردکانی، محمد (1394) ارزیابی عوامل مؤثر در توسعه گردشگری تاریخی-فرهنگی با استفاده از مدل یابی معادلات ساختاریSEM  (مطالعه موردی: شهر تاریخی فرح‌آباد)، فصلنامه فضای جغرافیایی، بهار 1394، دوره 15، شماره 49، صص.211-189.

24)   لطفی، صدیقه و باباخانزاده، ادریس (1393) بررسی اثر گردشگری پایدار شهری بر ساکنان شهر مطالعه موردی: شهر جوانرود کرمانشاه، مجله برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، دوره 3، شماره 9، صص.150-130.

25)   مرکز آمار ایران، سالنامه‌های آماری 1395.

26)   منوچهری، سوران و محمدی، سعدی (1398) تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری سلامت در مناطق مرزی مطالعه موردی: استان کردستان، فصلنامه علوم و فنون مرزی، پاییز 1398، دوره 8، شماره 3، صص.130-95.

27)   موسسه فرهنگی هنری خراسان (1399) گزارش وضعیت شهرستان خواف، پایگاه اطلاعاتی روزنامه خراسان

http://khorasanrazavi.khorasannews.com/newspaper/BlockPrint/171391

28)   نادری، کاوه؛ بادکو، بهروز؛ حدیدی، مسلم؛ آزادی، سیامک؛ نجفی، پری؛ حامد، بیتا (1397) اولویت‌بندی راهبردی توسعه گردشگری به‌منظور تعیین جایگاه آن در برنامه‌های توسعه شهری (مطالعه موردی: استان کرمانشاه)، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، پاییز 1397، دوره 50، شماره 3، صص.589-573.

29)   ویلیامز، استیون؛ ترجمه محمود ضیایی (1394) جغرافیای گردشگری، تهران، دانشگاه پیام نور.

30) Aall, Carlo. & Koens, Ko. (2019) The Discourse on Sustainable Urban Tourism: The Need for Discussing More Than Over tourism, Sustainability, MDPI, Open Access Journal, Vol.11, No.5, pp.1-12.

31) Abouelfadl, S. & Ouda, K. & Atia, A. & Amir, N-Al. & Al, M. & Mahmoud, S. & Ahmed, A. (2019) Top 5 Contributions in Energy Research and Development, Radical Urban Development in the Egyptian Desert, Avid Science.

32) Dube, Katiano. (2020) Tourism and Sustainable Development Goals in the African Context, International Journal of Economics and Finance Studies, Vol.12, No.1, pp.88-102.

33) ESA-UN (2007) World Population Prospects: The 2007 Revision Population Database. http://esa.un.org/unup (Last accessed on June 2010).

34) Fernandez, Daniel Barrera. & Escampa, Marco Hernández. & Vázquez, Antonia Balbuena. (2016) Tourism management in the historic city. The impact of urban planning policies, International Journal of Scientific Management and Tourism, Vol.2, No.1, pp. 379-391.

35) Krellenberg, Kerstin. & Bergstraber, Hannah. & Bykvo, Daria. & Kress, Nel. & Tyndall, Katharine. (2019) Urban Sustainability Strategies Guided by the SDGs—A Tale of Four Cities, Sustainability, Vol.11, No.1116, pp.2-20.

36) Lerario, Antonella. & Turi, Silvia Di. (2018) Sustainable Urban Tourism: Reflections on the Need for Building-Related Indicators,  Sustainability, MDPI, Open Access Journal, Vol.10, No.6, pp.1-25.

37) Liang, Z. & Hui, T. (2016) Residents’ Quality of Life and Attitudes Toward Tourism Development in China, Tourism Management, Vol.57, pp. 56- 67.

38) Lui, Jingjing. & Nijkamp, Peter. (2017) Urban livability and tourism development in China: Analysis of sustainable development by means of spatial panel data, Habitat International. Vol.68, pp.99-107.

39) Mowforth, A, & Munt, I. (1998) Tourism & sustainability: New tourism in the third world. London: Rutledge.

40) Pina, William. Martinez, Clara. (2016) Development and Urban Sustainability: An Analysis of Efficiency Using Data Envelopment Analysis, Sustainability, Vol.8, No.148, pp.2-15.

41) Saarinen, J. & Rogerson, Ch. & Manwa, H. (2013) Tourism and the Millennium Development Goals, Rutledge.

42)  Scheyvens, Regina (2018) Linking tourism to the sustainable development goals: a geographical perspective, Tourism,  Vol.20, 2, pp.1-12.

43) UN, United Nations. (2008) World Urbanization Prospects: The 2007 Revision Population Database. Available from: http://esa.un.org/unup.

44) Xing, Yangang. & Horner, Maclom. & Haram, Mohamad. & Bebbington, Jan. (2009) A framework model for assessing sustainability impacts of urban development, Accounting Forum, No.33, pp.209-224.

45) Yu, W.; Liu, J.; Zhang, S.; Li, T. (2018) Sustainable Development and Tourist Satisfaction in Historical Districts: Influencing Factors and Mechanisms. Preprints 2018, 2018110200 (doi: 10.20944/preprints201811.0200.v1).