نقش سرمایه اجتماعی در توسعه پایدار اجتماعی در مناطق مرزی شمال ایران مطالعه موردی: محلات شهر رشت

نوع مقاله : علمی پژوهشی مستقل

نویسنده

استادیاردانشگاه فنی وحرفه ای،دانشکده فنی ملاصدرا رامسر،ایران

چکیده

پایداری اجتماعی به‌عنوان یکی از سه بعد اصلی توسعه پایدار، جایگاه مهمی در برنامه‌ریزی‌های شهری دارد و یکی از عوامل موثر بر این بعد سرمایه اجتماعی می باشد. در این راستا بازنگری در سیاست های برنامه ریزی به منظور تقویت سرمایه اجتماعی امری اجتناب ناپذیر است. این پژوهش به‌منظور بررسی نقش سرمایه اجتماعی در توسعه پایداری اجتماعی محلات برای شهر مرزی رشت انجام شده است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی – تحلیلی می‌باشد جمع‌آوری داده‌ها به روش کتابخانه‌ای و میدانی بوده است. براساس مبانی نظری و مدل مفهومی پژوهش سرمایه اجتماعی را به وسیله شاخص های روابط اجتماعی، اعتماد نهادهای عمومی، حس تعلق به مکان و آگاهی براساس نظرات گروه خبرگان مورد سنجش قرار گرفته است. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از معادلات ساختاری و به کمک نرم‌افزار ایموس انجام شده است. نتایج به‌دست آمده نشان داد که شاخص حس تعلق به مکان با ضریب 78/0 بیشترین اثر را بر سرمایه اجتماعی دارد و بعد از آن اعتماد نهادهای عمومی با ضریب 71/0 در رتبه دوم قرار دارد و متغیر روابط اجتماعی با ضریب 58/0 و آگاهی با ضریب 38/0 در مراتب بعدی اثرگذاری قرار دارند. و در مجموع سرمایه اجتماعی در محلات با ضریب (بتا) 84/0 بر توسعه پایدار اجتماعی این محلات تاثیر مثبت دارد و رابطه این دو متغیر با هم معنادار می‌باشد. به‌عبارتی دیگر با تقویت سرمایه اجتماعی توسعه پایدار اجتماعی نیز تقویت خواهد شد.

کلیدواژه‌ها


1)      احدنژاد روشتی، محسن؛ یاری­قلی، وحید؛ اوجاقلو، روح‌الله (1393) نقش سرمایه اجتماعی در توسعه پایدار محلی (موردمطالعه: محله نارمک تهران)، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، سال 4، شماره 12، صص. 50-25.
2)      ایمانی، بهرام و خاجوی، وحید (1399) تأثیر سرمایه اجتماعی بر امنیت مناطق مرزی مطالعه موردی: روستاهای مرزی بخش ارشق مرکزی شهرستان مشکین‌شهر، فصلنامه علوم و فنون مرزی، دوره 9، شماره 1، صص. 175-149.
3)      ادریسی، افسانه و شجاعی، مرجان (1391) بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت اجتماعی ساکنین در تحقق طرح‌های توسعه شهری؛ نمونه موردی: پیاده راه‌سازی حوزه تاریخی شهر تهران منطقه 12، برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، دوره 4، شماره 13، صص. 158-115.
4)      اکبریان، مهدی و فتحی، لیلا (1391) مشارکت مردمی اساس توسعه اجتماعی، مجله تخصصی پژوهش و سلامت، دوره 2، شماره 1، صص. 8-7.
5)      امیرکافی، مهدی (1399) بررسی وضعیت سرمایه اجتماعی در محلات محروم (مطالعه موردی: شهر کرمان)، دو فصلنامه جغرافیا اجتماعی شهری، دوره 7، شماره 1، صص. 150-125.
6)      آزاد، محرم؛ رحمانی فیروزجاه، علی؛ عباسی اسفجیر، علی‌اصغر (1398) بررسی ارتباط سرمایه اجتماعی با توسعه پایدار شهری (مطالعه موردی: استان مازندران)، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، سال 9، شماری 30، صص. 126-93.
7)      پوراحمد، احمد؛ بابایی، حمیدرضا؛ رفیع، ابوالفضل (1397) تبیین نقش مدیریت محله‌ای بر پایداری اجتماعی شهر تهران از طریق سرمایه‌های اجتماعی ارتباط‌دهنده شهری، شهر ایرانی اسلامی، سال 8، شماره 31، صص. 82-74.
8)      پیران، پرویز؛ اسدی، سعیده؛ دادگر، نیکو (1396) بررسی نقش تاب‌آوری اجتماعی در موفقیت فرآیند بازسازی (مطالعه موردی: جوامع روستایی درب آستانه و بابا پشمان پس از زلزله سال 1385 دشت سیلاخور، استان لرستان)، مسکن و محیط روستا، دوره 36، شماره 157، صص.100-87.
9)      توکلی نیا، جمیله؛ محمدیان مصمم، حسن؛ ضرغامی، سعید؛ آقایی، پرویز (1395) تحلیلی بر نقش مشارکت شهروندان در پایداری محله موردپژوهشی: محلات جماران و ولنجک، پژوهش‌های دانش زمین، دوره 7، شماره 26، صص. 145-130.
10)   جوادزاد اقدم، هادی و علوی، سیدعلی (1395) تحلیل تطبیقی نقش سرمایه اجتماعی در پایداری محله‌ای در بافت‌های فرسوده و جدید (نمونه موردی: محلات نارمک و یوسف‌آباد)، نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال 17، شماره 24، صص. 104-83.
11)   دلاکه، حسن؛ ثمره محسن بیگی، حسین؛ شاهیوندی، احمد (1396) سنجش میزان تاب‌آوری اجتماعی در مناطق شهری اصفهان، جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، دوره 4، شماره 10، صص. 227-252.
12)   روستا، مجتبی؛ ابراهیم‌زاده، عیسی؛ ایستگلدی، مصطفی (1397) ارزیابی میزان تاب‌آوری اجتماعی شهری (مورد شناسی: شهر زاهدان)، نشریه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال 9، شماره 32، صص. 14-1.
13)   زارع، الهام؛ فرامرزی اصل، مهسا؛ عباسی پارام، الناز (1399) بررسی نقش مشارکت اجتماعات محلی در توسعه پایدار اجتماعی شهرها (مطالعه موردی: محله سنگلج تهران)، معماری و شهرسازی پایدار، دوره 8، شماره 1، صص. 117-101.
14)   ساسان‌پور، فرزانه؛ آهنگری، نوید و حاجی‌نژاد، صادق (1396) ارزیابی تاب‌آوری منطقه 12 کلان‌شهر تهران در برابر مخاطرات طبیعی، نشریه تحلیل مخاطرات محیطی، سال 4، شماره 3، صص. 98-85.
15)   سجادی، ژیلا و واحدی یگانه، فرید (1396) نقش مشارکت اجتماعات محلی در توسعه پایدار اجتماعی شهرها (موردمطالعه: محله سرتپوله – شهر سنندج)، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دوره 7، شماره 28، صص. 166-151.
16)   سلاورزی­زاده، محمد؛ شیخی، محمد؛ شکاری، زینب (1397) تحلیل و ارزیابی نقش سرمایه اجتماعی در توسعه پایدار محله‌ای (مطالعه موردی: شهر ایلام)، برنامه‌ریزی توسعه کالبدی، سال 3، شماره 1، صص. 136-123.
17)   شیانی، ملیحه و احمدپور، خسرو (1396) رابطه بین سرمایه اجتماعی و هویت اجتماعی شهروندان رشت، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال 17، شماره 66، صص. 289-255.
18)   شهرکی ده­سوخته، سمیه؛ سارانی، سمانه؛ روستایی، ملیحه (1397) تحلیل نقش سرمایه اجتماعی بر توسعه اقتصادی- اجتماعی روستاهای مرزی منطقه سیستان، علوم و فنون مرزی، سال 9، شماره 1، صص. 167-143.
19)   عابدی سروستانی، احمد. (1385) جایگاه ترویج در توسعه با تأکید بر مشارکت، روستا و توسعه، دوره 9، شماره 1، صص. 165-137.
20)   عنبری، موسی (1390) جامعه‌شناسی توسعه، از اقتصاد تا فرهنگ، چاپ دوم، تهران: نشر سمت.
21)   کاظمیان، غلامرضا و شفیعا، سعید (1393) بررسی رابطه سرمایه اجتماعی ساکنان با پایداری توسعه در محله غیررسمی شمیران نو، مجله علوم اجتماعی، سال 11، شماره 2، صص. 24-1.
22)   مرصوصی، نفیسه و آذربرزین، نیلوفر (1397) نقش سرمایه اجتماعی در توسعه پایدار محله‌ای (مطالعه موردی شهر ایذه)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال 7، شماره 27، صص. 138-123.
23)   معصومی، سلمان (1387) مدیریت توسعه مشارکت‌های محله‌ای در راستای پایداری کلان‌شهر تهران، مورد پژوهی (محله نارمک، ناحیه 2، منطقه 8)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی.
24)   نیک مردنمین، سارا؛ برک­پور، ناصر؛ عبدالهی مجید (1393) کاهش خطرات زلزله با تأکید بر عوامل اجتماعی رویکرد تاب‌آوری، نمونه موردی: منطقه 22 تهران، مجله مدیریت شهری، دوره 13، شماره 37، صص.34-19.
25) Adger, W. N. (2000) Social and ecological resilience: are they related?, Progress in human geography, Vol.24, No.3, pp.347-364.
26) Adger, W. N. & Hughes, T. P. & Folke, C. & Carpenter, S. R. & Rockström, J. (2005) Social-ecological resilience to coastal disasters, Science, Vol.309, No.5737, pp.1036-1039.
27) Bakker, Y. W. & de Koning, J. & van Tatenhove, J. (2019) Resilience and social capital: The engagement of fisheries communities in marine spatial planning, Marine Policy, No.99, pp.132-139.
28) Bush, J. & Doyon, A. (2019) Building urban resilience with nature-based solutions: How can urban planning contribute?, Cities, Vol.95, pp.123-138.
29) Camfield, L. (2012) Resilience and well-being among urban Ethiopian children: What role do social resources and competencies play?, Social indicators research, Vol. 107, No.3, pp.393-410.
30) Das, D. (2014) Urban Quality of Life: A case study of Guwahati, Social Indicators Research, No.88, pp.297–310
31) Gölgeci, I. & Kuivalainen, O. (2020) Does social capital matter for supply chain resilience? The role of absorptive capacity and marketing-supply chain management alignment. Industrial Marketing Management, No.84, pp.63-74.
32) Green, G. P. & Haines, A. (2015) Asset building and community development, Sage publications.
33) Harris, M.J. (2000) basic principles of sustainable development, global development and environment institute, tufts university Medfor.
34) Joerin, J. & Shaw, R. (2011) Chapter 3 mapping climate and disaster resilience in cities. Climate and disaster resilience in cities (community, environment and disaster risk management), Vol. 6, pp.47-61.
35) Khalili, S. & Harre, M. & Morley, P. (2015) A temporal framework of social resilience indicators of communities to flood, case studies: Wagga and Kempsey, NSW, Australia, International journal of disaster risk reduction, No.13, pp.248-254.
36) Lin, N. (2001) Social capital: A theory of social structure and action. New York: Cambridge University Press.
37) Maye-Banbury, A. & McNally, M. (2020) Fortifying futures: how older boomerangers in English multigenerational households boost resilience through social capital accumulation and distribution. Housing Studies, Vol.35, No.3, pp. 439-458.
38) Mayunga, J. S. (2007) Understanding and applying the concept of community disaster resilience: a capital-based approach. Summer academy for social vulnerability and resilience building, Vol.1, No.1, pp.1-16.
39) Mukaila, A. & sakariyau, O. B. & Dauda, c. k. & paiko, I. &zubairu, U. M (2012) Social Capital and Poverty Reduction in Nigeria: A Case Study of Minna Metropolis, social international, journal of Business and social science, No.12, pp:653-672.
40) Norris, F. H. & Stevens, S. P. & Pfefferbaum, B. & Wyche, K. F. & Pfefferbaum, R. L. (2008) Community resilience as a metaphor, theory, set of capacities, and strategy for disaster readiness, American journal of community psychology, Vol.41, No.1, pp.127-150.
41) Omann, Ines. & Joachim, H, Spangenbrg. (2002) Assessing Social Sustainability, The Social Dimension of Sustainability in a Socio-Economic Scenario, Presented at the 7th Biennial Conference of the International Society for Ecological Economics, in Sousse (Tunisia).
42) Putnam, R. D (2000) Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon and schuster.
43) Straub, A. M. & Gray, B. J. & Ritchie, L, A. & Gill, D. A. (2020) Cultivating disaster resilience in rural Oklahoma: Community disenfranchisement and relational aspects of social capital, Journal of Rural Studies, No.73, pp.105-113.
44) Tippens, J. A. (2019) Urban Congolese refugees’ social capital and community resilience during a period of political violence in Kenya: a qualitative study. Journal of Immigrant & Refugee Studies, Vol.18, No.1, pp.42-59.
45) Wellman, B. & Frank, K. (2001) Network capital in a multilevel world: Getting support from personal communities, In N. Lin, K. Cook, & R. Burt (Eds.), Social capital: Theory and research, New York: Aldine de Gruyter.

تحت نظارت وف ایرانی