بررسی نقش شاخص‌های ژئوپلیتیکی در امنیت مرزی (مطالعه موردی: شهرستان‌های مرزی استان آذربایجان غربی)

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و آب و هواشناسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2 کارشناس ارشد جغرافیا و دفاع مقدس، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

چکیده

یکی از شرایط و ضرورت‌های تأمین امنیت در یک کشور، تأمین امنیت مرزهای بین‌المللی آن کشور است. امنیت مرزی پیش‌زمینه امنیت داخلی کشور است. ایران دارای مرزهای زیادی با همسایگان خود می‌باشد که ناامنی آن‌ها، نگرانی‌هایی را برای مرزنشینان و دولت مرکزی به وجود آورده است. استان آذربایجان غربی به علت هم‌جواری با سه کشور مهم؛ همچنین به علت موقعیت حساس ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک به‌عنوان دروازه ورود و پل ارتباطی ایران به اروپا، یکی از ناآرام‌ترین خطوط مرزی کشور تلقی می‌شود. معضلات متعدد اجتماعی نظامی و سیاسی از قبیل قاچاق کالا و سوخت، مشروبات الکی، مواد مخدر، اسلحه و مهمات، درگیری نیروهای امنیتی- نظامی با گروهک‌های ملی‌گرای کرد، تنش‌ها و چالش‌های قومی- مذهبی بین اقلیت‌ها از شایع‌ترین مواردی هستند که بسترهای ناامنی در این منطقه را فراهم کرده‌اند. این پژوهش ازنظر روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و ازنظر هدف کاربردی می‌باشد که به ارزیابی نقش شاخص‌های ژئوپلیتیکی در امنیت مرزی شهرستان‌های مرزی استان آذربایجان غربی پرداخته است. جامعه آماری 30 نفر از اساتید، متخصصان و صاحب‌نظران حوزه امنیت و کارکنان نظامی- امنیتی می‌باشد و از روش ضریب همبستگی پیرسون استفاده‌شده است. نتایج نشان می‌دهد که مهم‌ترین عامل ژئوپلیتیک اثرگذار در امنیت مرزی، عوامل سیاسی و مؤثرترین گویه این عامل، حضور نیروهای خارجی معارض با جمهوری اسلامی در کشورهای هم‌جوار با منطقه می‌باشد. همچنین بین عوامل ژئوپلیتیکی و عوامل انسانی مؤثر در امنیت مرزی روابط مستقیمی وجود دارد؛ اما شدت این ارتباط در بین متغیرها متفاوت است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Role of Geopolitical Indicators in Border Security (Case Study: Border Cities of West Azerbaijan Province)

نویسندگان [English]

  • khadijeh javan 1
  • sajjad mahdavi 2
  • leila Valizad 2
1 Khadijeh Javan, Assistant Professor in Geography and Meteorology, Urmia University, Urmia, Iran
2 MA in Geography and Sacred Defense, Urmia University, Urmia, Iran
چکیده [English]

One of the conditions and necessities of providing security in a country is securing the international borders of that country. Border security is a precondition for the country's internal security. Iran has many borders with its neighbors, whose insecurity has raised concerns for border residents and the central government. West Azerbaijan Province due to its proximity to three important countries, also, due to its sensitive geopolitical and geostrategic position as a gateway and bridge between Iran and Europe, is considered one of the most troubled border lines in the country. Numerous socio-military and political problems such as smuggling of goods and fuel, alcohol, narcotics, weapons and ammunition clashes between security forces and Kurdish nationalist groups, and ethnic-religious tensions and challenges between minorities are among the most common causes of insecurity in the area. In terms of research method this research is descriptive-analytical and in terms of its objectives it is of an applied research type, which has evaluated the role of geopolitical indicators in border security of border cities of West Azerbaijan province. The statistical population is 30 professors, specialists and experts in the field of security and military-security personnel and the Pearson correlation coefficient method has been used for data analysis. The results show that the most important geopolitical factor affecting border security is political factors and the most effective component is the presence of foreign forces opposed to the Islamic Republic in neighboring countries. There is also a direct relationship between geopolitical factors and human factors affecting border security; but the intensity of this relationship varies among variables.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geopolitics
  • border security
  • National Security
  • West Azerbaijan. 
1)      احمدی، سیدعباس؛ زارعی، بهادر؛ رنجبر، محمدصادق (1395) تحلیل جغرافیایی امنیت در نواحی مرزی (موردمطالعه: بندرعباس)، فصلنامه سیاست دفاعی، دوره 24، شماره 3، صص.250-223.
2)      آدمی، علی؛ خضریان، مهدی؛ عباس‌زاده، هادی؛ یزدان‌پناه، مهدی (1390) الزامات گذار به امنیت ملی پایدار، فصلنامه دانش سیاسی، سال 7، شماره 2، صص 27-5.
3)      ارشدی، نرگس و زیبنده کپته، عدالت (1395) بررسی و تحلیل عوامل مؤثر ژئوپلیتیکی بر کارکرد مرز سیاسی در شهرستان مرزی آستارا، فصلنامه علوم و فنون مرزی، سال 5، شماره 19، صص 62-27.
4)      افتخاری، اصغر (1379) ابعاد امنیت ملّی، مقالاتی پیرامون امنیت ملّی و نقش نیروی انتظامی، تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ناجا.
5)      افضلی، رسول و مجید حسینی (1387) بررسی و تحلیل تحولات ژئوپلیتیکی ترکیه و تأثیر آن بر ایران، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 4، شماره 1، صص.176-151.
6)      ایمانی، بهرام و خاجوی، حمید (1399) بررسی و تحلیل تأثیر سرمایه اجتماعی بر امنیت مناطق مرزها (مطالعه موردی: روستاهای مرزی بخش ارشق مرکزی شهرستان مشگین شهر)، علوم و فنون مرزی، دوره 9، شماره 1، صص. 175-149.
7)      بالاجه، فرزانه؛ درویشی، یوسف؛ خداداد، مهدی (1396) بررسی عوامل مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی گردشگران در شهرهای مرزی (مطالعه موردی: شهر جلفا). پژوهش‌های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی، سال 1، شماره 7، صص. 200-191.
8)      چوخاچی‌زاده مقدم، محمدباقر و امینی قشلاقی، داوود (1389) بسترهای ناامنی در مناطق مرزی استان آذربایجان غربی از منظر جغرافیای نظامی و امنیتی، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 6، شماره 3، صص.210-186.
9)      حافظ‌نیا، محمدرضا (1387) جغرافیای سیاسی ایران، تهران: انتشارات سمت.
10)    حافظ‌نیا، محمدرضا (1390) اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، مشهد: انتشارات پاپلی.
11)    حسین‌پور پویان، رضا (1386) بررسی و تحلیل ملاحظات امنیتی و ژئوپلیتیک مناطق استراتژیک ایران، مطالعه موردی: منطقه شمال غرب، آفاق امنیت، دوره1، شماره 1، صص.110- 87.
12)    حیدری، محمد؛ انعامی‌علمداری، سهراب؛ فتاحی، فرهاد (1391) ژئوپلیتیک مرز و الگوی مدیریت کنترل مرزهای شرقی ایران، ژئوپلیتیک، سال 8، شماره 3، صص. 153-118.
13)    دلاور، علی (۱۳۹۳) روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات ویرایش.
14)    رهنمایی، محمدتقی و پورموسوی، سیدموسی (1385) بررسی ناپایداری‌های امنیتی کلان‌شهر تهران بر اساس شاخص‌های توسعه پایدار شهری. مجله پژوهش‌های جغرافیایی، دوره 38، شماره 57، صص.193-177.
15)    زارعی، بهادر (1391) بنیادهای نظری جغرافیای سیاسی با تأکید بر اسلام و ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
16)    زارعی، غفار؛ الماسی، فرزاد؛ نرمانی، حسن (1397) بررسی رابطه بین شاخص‌های امنیت مرزی و توسعه پایدار منطقه‌ای (نمونه موردی: شهر کرمانشاه)، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، سال 9، شماره 37، صص 12-1.
17)    شعبانی‌اصل، محمدرضا و پاشایی هولاسو، امین (1396) شناسایی و اولویت‌بندی عوامل ژئوپلیتیکی مؤثر بر امنیت داخلی با استفاده از روش تصمیم‌گیری چند معیاره (MCDM)، جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای، دوره 7، شماره 23، صص 60-39.
18)    سرور، رحیم؛ محمدی حمیدی، سمیه؛ ویسیان، محمد (1393) بررسی شاخص‌های توسعه در مناطق مرزی در راستای تحقق امنیت پایدار (مطالعه موردی شهرستان‌های مرزی استان آذربایجان غربی)، پژوهش‌نامه جغرافیای انتظامی، سال 2، شماره 7، صص 45-25.
19)    شهبازنژاد، رضا (1395) تأثیر متقابل اقتصاد و امنیت بر مرزهای شرقی با تأکید بر مرزهای سیستان و بلوچستان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی.
20)    عبادی‌نژاد، سیدعلی (1385) ژئوپلیتیک مرزهای ایران، تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی.
21)    عزتی، عزت‌الله (1390) ژئوپلیتیک، تهران: انتشارات سمت.
22)    عزتی، عزت‌الله (1392) ژئوپلیتیک در قرن بیست و یکم، تهران: انتشارات سمت.
23)    عندلیب، علیرضا (1380) نظریه پایه و اصول آمایش مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، دانشکده فرماندهی و ستاد.
24)    عندلیب، علیرضا و مطوف، شریف (1388) توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران، باغ نظر، سال 6، شماره 12، صص 76-57.
25)    قالیباف، محمدباقر؛ یاری شگفتی، اسلام؛ رمضان‌زاده لسبویی، مهدی (1387) تأثیر ابعاد سرمایه اجتماعی بر امنیت مرزها مطالعه موردی بخش مرزی نوسود شهرستان پاوه استان کرمانشاه، ژئوپلیتیک، سال 4، شماره 2، صص.50-25.
26)    کاظمی، رضا (1395) بررسی تأثیر مدیریت اقوام بر امنیت مرزهای کشور مطالعه موردی: اقوام ترکمن شهرستان گنبد و بندر ترکمن، علوم فنون مرزی، دوره5، شماره 4، صص 113-85.
27)    کریمی‌پور، یدالله (1380) مقدمه‌ای بر ایران و همسایگان (منابع تنش و تهدید)، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی واحد خوارزمی.
28)    مجتهد زاده، پیروز (1394) جغرافیای سیاسی و سیاست جغرافیایی، چاپ هفتم، تهران: انتشارات سمت.
29)    مجتهدزاده، پیروز و عسگری، سهراب (1389) جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
30)    میزر، لاورنس اس؛ گامست، گلن؛ گارینو، ا. جی. (1391) پژوهش چند متغیری کاربردی (طرح و تفسیر)، ترجمه حسن پاشا شریفی و همکاران. تهران: انتشارات رشد.
31)    موسوی، میرنجف و زنگی‌آبادی، علی (1390) برنامه‌ریزی توسعه شهرهای مرزی، مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی، مشهد: انتشارات توس.
32)    نظریان، علیرضا (1398) تأثیر ثبات هژمونیک جمهوری اسلامی ایران بر امنیت مرزهای شرقی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود.
33)    ولی زاد، لیلا (1397) استراتژی‌های امنیتی و دفاعی آمایش مناطق مرزی و راهکارهای اجرایی آن با استفاده از مدل AHP و GIS (مطالعه موردی: شهرستان‌های مرزی استان آذربایجان غربی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد جغرافیا و دفاع مقدس، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ارومیه.
34)    یاری، احسان و اسفندیاری، مهدی (1396) تحلیل عوامل ژئوپلیتیکی مؤثر بر تکوین مرزهای شرقی و جنوب شرقی ایران. علوم و فنون مرزی، سال 6، شماره 2، صص 95-65.
35)  Glassner, M. & Fahrer, C. (2004); Political Geography; USA: John Wiley and Sons.
36)  world bank (2001), National Statistics, Social Capital a review of the literature. www.worldbank.org/poverty/scapital.