تحلیلی بر وضعیت اقتصادی مرزها در دوران تسلط حکمرانان آل‌بویه درقرن چهارم هجری مطالعه موردی: بغداد

نوع مقاله : پژوهشی مستخرج از رساله دکتری

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ وتمدن ملل اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

2 استادیار تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

3 دانشیار، هیئت علمی دانشگاه آزاد مشهد- گروه تاریخ وتمدن ملل اسلامی- واحد مشهد

چکیده

اقتصاد بغداد در دوران قبل از ورود آل‌بویه با توجه به سیاست‌های خلفای عباسی و ضعف و عدم‌حمایت آن‌ها از عمران و امور اقتصادی ضعیف بود. شهر بغداد رو به ویرانی و مالیات‌های هنگفتی از مردم می‌گرفتند که باعث نارضایتی مردم بود. با توجه به برخی موانع موجود در رابطه با ارتباط ایران با کشورهای هم‌جوار ازجمله عراق لزوم ارتباط‌های مناسب با تأکید بر تعاملات مرزی با توجه به نزدیکی این دو کشور با هم ضروری به نظر می‌رسد. عراق یکی از مهم‌ترین کشورهای مرزی هم‌جوار با ایران است. ازاین‌رو ارتباط‌هایی میان این دو کشور ازنظر اقتصادی دارای اهمیت بوده است. دوران تسلط آل‌بویه، خلفای ایرانی، بر بغداد ازآن‌جهت حائز اهمیت است که برخی از امیران بویه همچون معزالدوله، عزالدوله و عضدالدوله در بغداد بر اقتصاد و افزایش سطح رفاه جامعه تأثیر داشته است.  روش پژوهش به‌صورت توصیفی- تحلیلی می‌باشد. پرسش اصلی این تحقیق مبنی بر این مطلب است که آیا هم‌جواری و مرزها تأثیری در رشد اقتصادی بغداد در دوران آل‌بویه و به‌تبع آن رشد بازرگانی و دادوستد را داشته است؟ نتایج این بررسی نشان می‌دهد که موقعیت امن بودن مرزها در دوران آل‌بویه برای کاروان‌های تجاری تأثیراتی بر رشد اقتصادی کشورها و کاروان‌های تجاری را دارد. همچنین حاکمان در این راستا به سدسازی، پل‌سازی، عمران و صنعت و امنیت بخشیدن به راه‌ها جهت تسهیل در روند رفت‌وآمد کاروان‌های تجاری و بازرگانی پرداختند که این پژوهش به آن می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Economic Situation of the Borders During the Rule of the Rulers of Al-Buwayh in the Fourth Century AH (Case Study: Baghdad)

نویسندگان [English]

  • fatemeh okhravi 1
  • shahrbanoo delbari 2
  • tahereh azimzadeh 3
1 PhD Candidate in History and Civilization of Islamic Nations, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
2 Assistant Professor in History and Civilization of Islamic Nations, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran
3 Associate Professor, Faculty of Mashhad Azad University, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Mashhad Branch
چکیده [English]

The economy of Baghdad in the period before the arrival of Al-Buwayh was weak due to the policies of the Abbasid caliphs and their weakness and lack of support for development and economic affairs. The city of Baghdad was in ruins and huge taxes were levied on the people, which caused dissatisfaction among the people. Given some of the barriers to Iran's relationship with neighboring countries, including Iraq, the need for proper communication with an emphasis on border interactions seems necessary considering the proximity of the two countries. Iraq is one of the most important border countries with Iran. Therefore, the relations between the two countries have been economically important. The reign of Al-Buwayh, the Iranian caliph, over Baghdad is significant because some of the Buwayhid emirs, such as Mu'izz al-Dawla, Izz al-Dawla, and Azd al-Dawla, had an impact on the economy and the welfare of society in Baghdad. The research method is descriptive-analytical. The main question of this research is whether the neighborhood and borders had an effect on the economic growth of Baghdad during the Al-Buwayh period and consequently the growth of trade and commerce. The results of this study show that the secure position of the borders during the Al-Buwayh era for trade caravans has effects on the economic growth of countries and trade caravans. In this regard, the rulers also built dams, bridges, civil engineering, and secured roads to facilitate the movement of trade and commercial caravans, which this study addresses.

کلیدواژه‌ها [English]

  • border areas
  • Baghdad
  • Al-Buwayh
  • Economy
1)      ابن اثیر، عزالدین (1385) تاریخ الکامل، بیروت: دارصادر.
2)      ابن العبری، ابوالفرج (1958) مختصر تاریخ الدول، بیروت: مطبعه کاثولیکیه.
3)      ابن جوزی، ابوالفرج (1342) مناقب بغداد، تصحیح: محمدبهجت الاثری، بغداد: مطبعه دارالسلام.
4)      ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد (1360) العبر، بیروت: دارالفکر.
5)      ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد (1369) مقدمه، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
6)      ابن‌مسکویه، ابوعلی رازی (1379) تجارب الامم، تهران: سروش.
7)      آل یاسین، محمدحسن (1371) تاریخ مالیات از آغاز تا امروز، بی‌جا: موسسه انتشاراتی مشعل.
8)      آل یاسین، محمدحسن (1371) تاریخ حرم کاظمین (ع)، ترجمه غلامرضا اکبری، قم: کنگره جهانی امام رضا.
9)      پرسکات، جی (1358) گرایش‌های تازه در جغرافیایی سیاسی، ترجمه دره میرحیدر، تهران: دانشگاه تهران.
10)   تتوی، قاضی احمد (1382) تاریخ الفی (تاریخ هزارساله اسلام)، به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
11)   حموی، شهاب‌الدین ابوعبدالله یاقوت (بی‌تا) معجم البلدان، بیروت: دار صادر.
12)   دنسکوی، گریگوری مارکوویچ (2535) تاریخ سده‌های میانه، ترجمع رحیم رئیس نیا، تهران: پیام.
13)   دوری، عبدالعزیز (1977) تاریخ العراق الاقتصادی فی قرن الرابع الهجری، بیروت: بی‌نا.
14)   الدوری، عبدالعزیز، و دومینیک‌سوردل (بی‌تا) دارالخلافه بغداد– تاریخ کهن، جغرافیای تاریخی و سرگذشت اولیه بغداد، بغداد: مطبعه العربیه.
15)   راوندی، مرتضی (1364) تاریخ اجتماعی ایران و حیات اقتصادی ایران از آغاز تا امروز، تهران: امیرکبیر.
16)   زیدان، جرجی (1336) تاریخ تمدن اسلام، ترجمه: علی جواهر کلام، تهران: امیرکبیر.
17)   شترک، (1984) بغداد، بیروت: مکتبه المدرسه.
18)   شوشتری، محمدعلی (1339) تاریخ مقیاسات و نقود در حکومت اسلامی، تهران: بی‌نا.
19)   فرای، ریچارد (1380) تاریخ ایران از فروپاشی دولت ساسانیان تا آمدن سلجوقیان، تهران: تاریخ نشر فارسی.
20)   فقیهی، علی‌اصغر (1347) شاهنشاهی عضدالدوله «چگونگی فرمانروایی عضدالدوله دیلمی و بررسی اوضاع ایران در زمان آل‌بویه»، تهران: انتشارات مطبوعاتی اسماعیلیان.
21)   فهمی، سعد (1413) العامه فی بغداد فی القرنین الثالث و الرابع للهجره دراسه فی التاریخ الاجتماعی، بیروت: دارالمنتخب العربی.
22)   کاهن، کلود (1977) تاریخ العرب و الشعوب الاسلامیه، بیروت: دارالحقیقه.
23)   کبیر، مفیزالله (1381) آل‌بویه در بغداد (خلافت در سرپنجه ایرانیان)، ترجمه مهدی افشار، تهران: نشر رفعت.
24)   کبیسی، احمد (1410) فی الفکرالاقتصاد الاسلامی، بغداد: بی‌نا.
25)   کرمر، جوئل (1375) احیای فرهنگی در عهد آل‌بویه انسان‌گرایی در عصر رنسانس اسلام، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
26)   ماوردی، ابوالحسن علی بن محمد (1960) احکام السلطانیه، قاهره: مطبعه البابی حلبی.
27)   مجهول المولف (1361) حدود العالم من المشرق الی المغرب، به کوشش منوچهر ستوده: تهران: کتابخانه طهوری.
28)   مستوفی، حمدالله (1388) نزهه القلوب، به کوشش: محمددبیرسیاقی، قزوین: نشر حدیث امروز.
29)   مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین (1377) مروج الذهب و معادن الجوهر، قاهره: مطبعه السعاده.
30)   مقدسی، شمس‌الدین ابوعبدالله محمد (1906) احسن‌التقاسیم فی معرفه الاقالیم، لیدن: مطبعه بریل.
31)   مکی، محمدکاظم (1383) تمدن اسلامی در عصر عباسیان، ترجمه: محمد سپهری، تهران: انتشارات سمت.
32)   همدانی، ابن‌فقیه (1349) مختصرالبلدان، ترجمه: ح.مسعود، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
33)   همدانی، محمد بن عبدالملک (۱۹۶۱) تکملة تاریخ الطبری، بیروت: چاپ البرت یوسف کنعان.