برنامه راهبردی توسعه شهرهای مرزی ایران، مطالعه موردی؛ شهر مرزی بندر آستارا

نوع مقاله : پژوهشی کاربردی

نویسندگان

1 استادیار شهرسازی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده

در عصر حاضر، گذار از الگوی طرح‌های جامع شهری به سمت برنامه‌ریزی راهبردی با توجه به خاصیت ترکیبی، انعطاف‌پذیری و پویایی آن در جهت حل مسائل و تحولات آینده موردتوجه قرارگرفته است. از طرفی، شهرهای مرزی با توجه به همسایگی بسیار نزدیک به کشورهای مجاور، یکی از حساس‌ترین نقاط هستند. لذا در این پژوهش، شهر مرزی بندر آستارا به دلیل موقعیت ویژه، به‌عنوان مطالعه موردی انتخاب‌شده است. هدف اصلی پژوهش حاضر، شناخت قابلیت‌ها و موانع موجود در شهر مرزی بندر آستارا و تحلیل راهبردهای مؤثر در توسعه این شهر است. روش تحقیق پژوهش حاضر کمی است. جامعه آماری در این پژوهش، ساکنین شهر آستارا و نمونه‌گیری از نوع تصادفی ساده می‌باشد. برای جمع‌آوری داده‌ها، مصاحبه نیمه ساختارمند با 200 نفر از ساکنین شهر آستارا انجام‌گرفته است. جهت تحلیل عوامل داخلی و خارجی از ماتریس SWOT و همچنین برای اولویت‌بندی راهبردها از روش QSPM استفاده‌شده است. نتایج حاصل از پژوهش حاکی از آن است که برآیند راهبردهای تدوین‌شده برای این شهر مرزی، در موقعیت تهاجمی قرار دارد و سه‌راهبرد بهره‌گیری از لبه قوی دریای کاسپین در راستای استفاده از پتانسیل جذب گردشگران خارجی، تقویت بازارچه‌های ساحلی و مرزی در راستای افزایش گردشگری و رونق اقتصادی شهر از طریق ایجاد بسترهای برگزاری رویدادها، به ترتیب دارای بیش‌ترین نمره جذابیت می‌باشند. این بدان معنی است که با برنامه‌ریزی صحیح و اصولی و با بهره‌گیری از نقاط قوت و فرصت‌های این شهر، می‌توان در جهت نیل به توسعه پایدار و رونق اقتصادی این شهر گام برداشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Strategic Plan for Development of Border Cities of Iran (Case Study: Border city of Astara Port)

نویسندگان [English]

  • Ali Akbar Salaripour 1
  • Farangis Alizadeh Jorkouyeh 2
  • Alieh Faridi Foshtomi 2
  • Hamid Reza Yoosefi Matak 2
  • Niloufar Abdollahi 2
  • Amirhosein Hasanli 2
1 Assistant Professor in Urban Planning, University of Guilan, Rasht, Iran
2 MA in Urban Planning, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده [English]

In the present era, the transition from the model of comprehensive urban plans to strategic planning has been considered due to its combined nature, flexibility and dynamism in order to solve future problems and developments. On the other hand, border cities are one of the most sensitive points due to their proximity to neighboring countries. Therefore, in this study, the border city of Astara port has been selected as a case study due to its special location. The main purpose of this study is to identify the capabilities and obstacles in the border city of Astara port and analyze effective strategies in the development of this city. The present study is quantitative. The statistical population in this study is the residents of Astara and the samples were selected using simple random sampling method. To collect the data, a semi-structured interview was conducted with 200 residents of Astara. The SWOT matrix has been used to analyze internal and external factors and the QSPM method has been used to prioritize the strategies. The results of the research indicate that the outcome of the strategies developed for this border city is in an aggressive position and the three strategies of using the strong edge of the Caspian Sea in order to use the potential of attracting foreign tourists, strengthening the coastal and border markets to increase tourism, and the economy prosperity of the city by creating the platforms for holding events have the highest score of attractiveness, respectively. This means that with proper and principled planning and by taking advantage of the strengths and opportunities of this city, we can take steps towards sustainable development and economic prosperity of this city.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Strategic plan
  • Border city
  • Astara city
  • SWOT
  • QSPM
1)      اشرفی، یوسف (1388) CDS رویکردی جدید در برنامه‌ریزی شهری در رویکردی تحلیلی، فصلنامه مدیریت شهری، دوره 7، شماره 23، صص. 105-89.
2)      بهزاد فر، مصطفی و زمانیان، روزبه (1387) برنامه‌ریزی راهبردی توسعه گردشگری با تکیه بر بخش محصول نمونه موردی: شهرستان نیشابور، نشریه بین‌المللی مهندسی صنایع و مدیریت تولید (ویژه‌نامه مهندسی معماری و شهرسازی)، دوره 19، شماره 6، صص. 103-89.
3)      پورمجیدی، رضا؛ عزت پناه، بختیار؛ حسین زاده دلیر، کریم (1398) بررسی و تحلیل استراتژی‌های توسعه در شهرهای مرزی مطالعه موردی: شهرهای کشور ایران و ترکیه، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال 9، شماره پیاپی 34، صص. 64-51.
4)      پیرعلی، علیرضا و سیادت، سعیده (1391) تدوین استراتژی توسعه اقتصادی شهرهای مرزی با استفاده از مدلSWOT  مطالعه موردی: شهرهای مرزی شرق کشور، همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت؛ چالش‌ها و رهیافت‌ها، 30 و 31 فروردین‌ماه 1391، دانشگاه سیستان و بلوچستان، صص. 604-597.
5)      پیری، عیسی؛ رسولی، محمد؛ سعیدپور، شراره؛ محمودنژاد، رضا (1398) آینده‌پژوهی بازارچه‌های مرزی در راستای توسعه پایدار (مطالعه موردی: شهر سردشت)، جغرافیا و روابط انسانی، دوره 1، شماره 4، صص. 304-288.
6)      جمالی، حسین؛ سجادی، ژیلا؛ رضویان، محمدتقی؛ حیدری، جهانگیر (1397) ارزیابی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر رضایتمندی از مقاصد گردشگری مطالعه موردی: شهرهای ساحلی استان بوشهر، گردشگری شهری، دوره 5، شماره 3، صص. 64-49.
7)      حسینی، سیدعلی؛ پورزال، مریم؛ ویسی، رضا (1392) نقش مدیریت شهری در توسعه پایدار گردشگری شهرهای ساحلی در سال‌های 1388-1368؛ موردمطالعه: شهر نوشهر، پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، دوره 4، شماره 2 (پیاپی 8)، صص.124-113.
8)      حکمت نیا، حسن و میرنجف موسوی (1396) کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، چاپ پنجم، تهران: آزاد پیما.
9)      خلیل‌آبادی، حسن (1390) استراتژی توسعه شهری، تهران: انتشارات مهکامه.
10)   دیوسالار، اسدالله؛ علی‌اکبری، اسماعیل؛ بخشی، امیر (1397) بررسی نقش رشد هوشمند در توسعه پایدار شهرهای ساحلی. موردمطالعه: شهر بابلسر. مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال 8، شماره 29، صص.200-181.
11)   رهنما، محمدرحیم و توانگر، معصومه (1389) نقش شهرهای مرزی در فرایند جهانی‌شدن و توسعه منطقه‌ای ایران مطالعه موردی: شهرهای مرزی استان خراسان رضوی، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال 6، شماره 3، صص. 185-152.
12)   رهنما، محمدرحیم؛ غلامزاده خادر، مرتضی؛ جعفری سیدآباد، وحید (1391) تحلیل جایگاه شاخص‌های راهبرد توسعه شهری CDS در شهر چناران، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 12، شماره 26، صص. 125-107.
13)   زیبنده، عدالت؛ یوسفی فرد، سمیه؛ شرفی، محسن (1391) چگونگی توسعه شهرهای مرزی در افق چشم‌انداز 1404 (مطالعه موردی: استان گیلان)، فصلنامه دانشکده علوم و فنون مرز، سال 3، شماره 2، صص. 106-77.
14)   سالاری پور، علی‌اکبر؛ حسام، مهدی؛ برادران، آرش و حمیدی، آرمان (1399) تبیین راهبردهای توسعه گردشگری خلاق در شهر رشت، فصلنامه گردشگری شهری، دوره 7، شماره 3، صص. 142-127.
15)   سلمانی مقدم، محمد؛ اکبری، الهه؛ میری، الهام (1395) ارزیابی نحوه تأثیر بازارچه مرزی بر روند توسعه کالبدی شهر مورد شناسی: بازارچه مرزی یزدان در شهر حاجی‌آباد، جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، دوره 6، شماره 21، صص. 19-32.
16)   سلیمی، سبحان، محمدرضا؛ ابراهیم‌زاده، عیسی؛ منصوری، کامران (1398) بررسی و تحلیل شاخص‌های راهبرد توسعه شهری CDS، مطالعه موردی: شهر کازرون، فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، دوره 14، شماره 2 (پیاپی 47)، صص. 440-427.
17)   شکوهی، محمد اجزا؛ اسکندری ثانی، محمد؛ محمدآبادی، جواد (1395) برنامه‌ریزی استراتژیک توسعه شهر بیرجند بر اساس رویکرد راهبرد توسعه شهر با مدل SWOT و QSPM، مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، سال 11، شماره 1، صص. 125-105.
18)    صفر زاده، سوسن (1398) تحلیل جایگاه شاخص‌های راهبرد توسعه شهری در شهرهای مرزی موردمطالعه: شهر مرزی قاین، فصلنامه دانش انتظامی خراسان جنوبی، سال 8، شماره 4 (پیاپی 31)، صص. 95-82.
19)   صلاح کار، صابر و زیبنده کپته، عدالت (1394) تحلیل ژئوپلیتیکی آمایش مناطق مرزی با تأکید بر پدافند غیرعامل (مطالعه موردی: شهرستان مرزی آستارا)، فصلنامه علوم و فنون مرزی، دوره 4،  شماره15، صص. 62-39.
20)   ضرابی، اصغر و محبوب فر، محمدرضا (1392) کاربرد مدل SWOT- QSPM در تدوین استراتژی توسعه گردشگری شهر کاشان، برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، سال 3، شماره 4 (پیاپی 11)، صص. 58-37.
21)   طالشی، مصطفی و گلچینی، سحر (1397) آمایش بازارچه‌های مرزی غرب ایران الگوی اقتصادی-کالبدی در پایداری شهرهای کوچک نمونه موردی: (بازارچه مرزی سیرانبند بانه)، فصلنامه نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال 10، شماره 3، صص. 395-381.
22)   طولابی نژاد، میثم؛ دولتشاهی، زینب و دولتشاهی، زینب (1398) راهبردهای توسعه گردشگری در شهر ساحلی آستارا، کنفرانس ملی اکوتوریسم، فرهنگ و توسعه گردشگری، مشهد، 13 آذرماه 1398، صص. 95-78.
23)   کلانتری خلیل‌آباد، حسین؛ ابوبکری، طاهر؛ قادری، رضا؛ پورعلی، محمدعلی؛ سعیدی، انور (1391) ارزیابی میزان تحقق‌پذیری شاخص‌های توسعه پایدار شهری در مناطق مرزی (نمونه موردی: شهر پیرانشهر)، مدیریت شهری، دوره 10، شماره 30، صص. 222-207.
24)   محمودی، اصغر و زیاری، یوسف علی (1393) بررسی و ارزیابی توسعه‌یافتگی با استفاده از روش تاکسونومی عددی در شهرهای مرزی استان آذربایجان غربی، فصلنامه مدیریت، سال 11، شماره 34، صص. 48-35.
25)   مهدی‌زاده، جواد (1395) برنامه‌ریزی راهبردی توسعه شهری (تجربیات اخیر جهانی و جایگاه آن در ایران)، چاپ چهارم، تهران: انتشارات آرمانشهر.
26)   نجفی، سعید (1398) تحلیل عوامل مؤثر بر توسعه شهرهای مرزی با رویکرد آینده‌پژوهی (نمونه موردی: شهر زابل)، فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، پاییز 1398، دوره 14، شماره 3 (پیاپی 48)، صص. 789-773.
27)   هادی‌زاده، سعید؛ زیبنده، عدالت؛ پژم، محمود رضا (1394) تحلیل راهبردهای توسعه منطقه مرزی آستارا با استفاده از مدل SWOT، فصلنامه علوم و فنون مرزی، سال 6، شماره 1، صص.90-69.
28) Cities, & United, & Local Governments. (2010) Policy paper on urban strategic planning: Local leaders preparing for the future of our cities, Mexico, United Cities and Local Governments
29) Heydari, Akbar. & Bakhtar, Soheila. (2018) Analyzing the Regional Development of Kurdish Border Cities Of Iran Using Sustainable Urban Development Indices (Study Area: Kurdistan Province), GeoJournal of Tourism and Geosites, Vol 23, No 3, pp.797-807.
30) Knippschild, Robert. (2005) Potentials of cross-border cooperation for strategic urban development in border regions. Designing and evaluating informal cooperation processes. [In:] Giffinger, R. (ed.), Competition between cities in Central Europe: opportunities and risks of cooperation. ROAD, Bratislava, pp.173-183.
31) Kurowska-Pysz, Joanna. & Castanho, Rui Alexandre. & Loures, Luís. (2018) Sustainable Planning of Cross-Border Cooperation: A Strategy for Alliances in Border Cities, Sustainability, Vol 10, No 5, pp.1-26.
32) Mokhtari Malek-Abadi, Reza Mokhtari. & Aliakbari, Esmaeel. & Khosravi, Bakhtiar. (2016) Evaluating and Assessing Sustainability of Border Cities (Case study: border city: Baneh), International journal of humanities and cultural studies, pp. 624-644.
33)  Sohn, Christophe. & Stambolic, Nora. (2015) The urban development of European border regions: a spatial typology, Europa Regional, Vol 21, No 4, pp.177-189.